Bồng bềnh, trắng một miền Ban

65;#quantrihoinghethuat

Bồng bềnh, trắng một miền ban. Ban trắng ngần, tinh khiết, như những cánh bướm đương dậy thì trực vút bay lên bầu trời đón khí xuân rộng lớn. Trên cánh có những đường gân, một chút sắc tím hồng như làn môi xinh con gái. Nhụy hoa cong cong nhẹ như mắt hoa đang ngó lơ, ngây thơ và thơm ngọt dịu. Hoa ban Điện Biên mang cả tâm hồn mình để khoe sắc phô hương.

Ảnh nguồn Tuoitre.vn

Thanh Huyền

Mùa xuân. Ngồi trên xe chạy dọc theo đường Hà Nội lên, từ đèo Pha Đin về đến thành phố Điện Biên, hay thích thì ra cả cửa khẩu Tây Trang là biết bao cung đường bạt ngàn sắc trắng hoa ban. Ngước mắt nhìn xa xa nơi đỉnh núi, ngỡ như những dải thác bạc đổ tràn về rồi tách nhánh nhỏ thành các cụm nhấp nhô sóng nước trắng xóa. Còn nếu ngồi trên máy bay, qua cửa kính mà nhìn xuống, chỉ thấy một màu huyền ảo được điểm xuyết bởi sự vô tình của một vị thần tiên muốn ngắm trần gian mà lỡ tay vén mây mạnh quá làm rơi những cụm mây xuống miền biên cương đại ngàn này.

Hoa ban chọn mùa đẹp nhất mới chịu nở. Và cũng phải chọn cái thời điểm đẹp nhất của mùa ấy, ban mới chịu trổ bông rực rỡ. Đó là khi nụ của mình được tắm những cơn mưa phùn, uống những sợi nắng vàng của mùa xuân, ban mới chịu hé nhụy ra và xòe cánh. Cứ thế, từ tháng hai đến gần tháng năm, hoa ban lần lượt đi hết một đời mãi mãi thanh xuân trắng trong, đẹp đẽ vô ngần của mình. Thời điểm thưởng thức hoa tuyệt nhất là vào buổi sáng. Những cánh ban mọng sương đêm, ưỡn tấm thân mảnh dẻ, mịn màng ra để hứng nắng sớm. Làn môi tím hồng hồng lên tươi cười trong gió nhẹ. Tâm hồn tinh khiết đến vô ngần. Trưa đến, cả họ nhà hoa ban cùng rung rinh chói lóa với nắng trời. Hoàng hôn về, hoa ban sau một ngày hết mình phô khoe hương sắc, muốn tựa lá nghỉ ngơi, chờ uống giọt sương đêm.

Bứng ban để trồng cũng đâu phải dễ. Chọn kỳ hoa nở mà tính toán để hạ trồng, không ban sẽ đoản mệnh. Lá ban lại mọc cách, như hình đôi trái tim ghép lại để ru hồn hoa vào một mối tình si. Nên, nhìn hoa ban, có khi mang nét môi buồn trong nỗi nhớ về một trời kỉ niệm hay một mối tình si thoảng chốc với người lữ thứ nào. Hay là cái u sầu mang hờn giận cho kẻ lỗi hẹn, lỡ chậm trễ với cái đẹp, để hoa chờ trong vô vọng mà băng hồn vào hư vô. Ban mong manh là thế. Nhưng, Ban thách thức với đường chỉ tơ mảnh của một tay nghề có tiếng. Ban thách thức cả với ngòi bút của danh họa nào đấy vờn vẽ về mình. Bởi hoa ban là nhan sắc của mẹ thiên nhiên miền sơn cước này kiến tạo nên.

Xứ sở xưa của hoa ban là miền hoang. Theo thời gian, đại ngàn cấp cho đứa con cưng của mình một cái thẻ căn cước tự do. Và đúng như cái tên của nó, đứa con ấy được phóng khoáng có mặt khắp mọi miền đất nước. Từ rừng rậm, qua bản làng, về phố phường. Bao đời, không kể hết được chi nhánh, nhưng dòng tộc của hoa ban vẫn một mực trắng trong, lặng thầm, thủy chung.

Trong rừng Tây Trang, ban tự do bung tỏa với gió ngàn, đẹp đến mê hồn người mạo hiểm vượt núi ngắm hoa. Về thành phố Điện Biên Phủ, từ cửa ngõ ban đã giữ cái e thẹn của cô gái mới về nhà chồng. Dịu dàng, lề lối, bên từng con đường, dãy phố, vẽ thêm gam màu trắng tím tươi xinh cho những ngôi nhà, công sở. Hoa ban đã mê dụ bao con mắt mộng mơ của người dân quê hương và du khách thập phương. Và khi được đứng nơi cửa Phật từ bi ở ngôi chùa Linh Quang, ban không phụ công người, Ban lớn nhanh, gửi cả hồn mình vào chốn thiêng liêng. Phật tử nơi nơi đến vãn cảnh chùa, chắp tay trước bức tượng Phật quan âm màu trắng sừng sững nghiêm trang, nhìn mây trời bồng bềnh trắng tựa bông và không quên ngắm sắc trắng hoa ban rợp cả một góc sân chính. Cùng đào phai, đào đỏ, tre xanh, trúc biếc, sắc trắng hoa ban đã hòa thêm vẻ đẹp cho bức tranh tiên cảnh chốn bồng lai cái nhẹ nhàng, tinh khiết và tĩnh tại. Thế nên, người ta thấy hoa ban còn mang cốt cách của tâm linh.

Hoa ban cũng trở thành sứ giả hình ảnh của núi rừng Tây Bắc để đến với mọi miền đất nước. Có thể kể đến hoa ban ở thành phố Đà Lạt, bên những loài hoa rực rỡ khác như mai, đào, mimosa, ban chẳng kém cạnh gì. Nó cũng góp phần nhỏ điểm tô thêm chất thơ cho thành phố mộng mơ ấy. Hoa ban Điện Biên cũng có mặt ở thành phố Hà Nội, uy nghi mà khiêm nhường làm đẹp quanh lăng Bác và tòa nhà Quốc hội. Những cánh ban tỏa trắng rạng ngời như trái tim sắc son của người dân miền quê lịch sử hướng về thủ đô.

Lễ hội Hoa Ban vào đúng dịp tháng hai âm lịch hằng năm, khi muôn đóa ban rực rỡ ngước vọng một bầu trời thanh bình. Hoa ban chính là tấm danh thiếp làm hấp dẫn thêm cho bất kì lời mời nào của con người Điện Biên với du khách. Và hoa ban được dịp tỏa sáng hơn bao giờ hết. Nhờ đó, người ta càng hiểu sâu sắc hơn giá trị của hoa.

Trong lễ hội, sân khấu rực rỡ sắc ban. Nghệ sĩ thi tài qua những câu thơ, tiếng hát, điệu khèn, điệu múa có mặt hoa ban. Thí sinh thi Người Đẹp Hoa Ban, nâng niu hoa cài trên mái tóc, trên bờ vai nõn nà và đan vào những ngón tay thon thả. Đường đường, phố phố giới nghệ sĩ tạo hình phô tài sáng tạo hoa ban trên các bức tranh, tấm ảnh đến các pa nơ, áp phích… Thế hệ 4.0 cũng tự thi thố về hoa ban cách điệu trên các trang cộng đồng hay cá nhân để quảng bá về lễ hội lớn quê mình. Nhưng hoa ban vui nhất, đẹp nhất là khi lột tả hết được cái vẻ đẹp huyền bí của mình bên những người đẹp mặc áo cóm đơm những hàng cúc bướm trắng xinh xinh, bó chiếc eo thon, làm say ánh mắt đa tình của bao chàng trai. Cái họa tiết độc đáo của trang phục dân tộc Thái ấy cũng chính là lấy ý tưởng từ hoa ban. Mùa lễ hội của cư dân nhà ban cũng là dịp những cô gái Thái trổ tài khéo léo trong lĩnh vực ẩm thực. Khách xa vẫn đắm đuối với món nộm hoa ban, canh hoa ban đằm đằm hương vị lạ. Món ăn nào cũng được cài thêm mấy bông ban trang trí… Ban trở thành đặc sản thể hiện tấm lòng hiếu khách của người Thái. Ban còn là vị thuốc dân giã, vỏ cây ban cũng được dùng nhuộm vải cho bền và đẹp. Đặc biệt hoa ban còn xuất hiện trong các lễ hội khác của người Thái, như: Xên Bản, Xên Mường, Nàng Han, Then Kin Pang để cầu mùa, cầu an. Ban càng không thể thiếu trong những điệu múa bên chiêng đồng người Thái… Hoa ban trong miền văn hóa Thái sống động và ý nghĩa như vậy đấy!

Hoa ban còn mang vẻ đẹp của tâm hồn người con gái miền sơn cước. Tâm hồn ấy khiến cho những ai biết thưởng thức hoa ban phải soi mình vào trong đó. Người đa cảm thấy mình giống như bông hoa yêu kiều, kẻ vô tình thấy mình nhạt nhẽo không hợp bên hoa. Người nhân ái thấy mình hạnh phúc khi yêu thương được lan tỏa, kẻ tâm địa thấy mình xấu hổ với những tiện mọn sân si. Người đang yêu thấy thêm sự trong trắng, kẻ thất tình thấy cần sự đổi thay. Người chung tình thấy thắm thiết, kẻ bạc tình thấy đơn côi. Người đang nhớ thấy ấm áp, kẻ lãng quên thấy giá băng. Hoa ban trinh nguyên, hoa ban trắng trong tưởng như chẳng nói, song lại làm rung rinh bao tâm hồn bởi những thanh âm hữu hình như thế!

Còn nhớ, có chàng họa sĩ mái tóc phiêu bồng, vác giá vẽ đi khắp nơi tìm góc tình si của nàng Ban để bắt được hồn nàng mà vẽ. Nhưng rồi, chàng dừng lại, tản bộ qua tấm phù điêu lớn nhất Đông Nam Á khắc lại chiến dịch Điện Biên Phủ và 320 bậc cộng với ba chiếu nghỉ lớn của con đường lên tượng đài Chiến Thắng. Bước chân chàng như người mộng du, bởi từ dưới lên trên ngập một sắc hoa ban. Đến đỉnh, chàng phóng tầm mắt ra một khung trời mênh mông của lúa đồng Mường Thanh, của núi non hùng vĩ, của cả bạt ngàn hoa ban đồi D1. Bàn tay hoa phết cọ, chấm sơn cả buổi, được tấm hình ưng lòng. Lại có chàng nhiếp ảnh, đôi mắt sâu thẳm, khoác chiếc canon EOS 90D đi các con đường tìm nàng Ban. Đồi A1 là nơi chàng dừng chân. Chàng ngắm các nhân vật trong ảnh của mình dịu dàng, thuần khiết như nàng Ban. Thấy thiếu. Muốn tìm một làn gió xuân phóng khoáng, chàng chạy xe hơn 30 km từ thành phố ra tận cửa khẩu, lúc ấy chàng mới mãn nhãn với những khung hình nàng Ban xinh đẹp mà hoang sơ trong nắng gió Tây Trang. Và một mùa xuân, vì dịch bệnh lan tràn, lỗi hẹn với một mùa hoa rực rỡ, có chàng thi sĩ tâm hồn gắn bó với nàng Ban đã thốt lên những vần thơ mênh mang nỗi nhớ bởi duyên Nợ Một Mùa Ban:

Tháng Ba này lỡ hẹn với mùa Ban

Lỡ hẹn Him Lam, Bản Ten, Bản Mển…

Mảnh đất thân quen mỗi lần anh đến

Vui điệu Xòe, điệu Khắp ấm bàn tay.

(Đoàn Văn Chì)

Bên những con suối xa, nước ấm áp từ nguồn, chảy róc rách thành điệu nhạc, các sơn nữ khoe những bờ vai thon. Như những nàng Ban của thời hiện đại mà không thiếu vắng cái hồn xưa. Mái tóc dài thướt tha vương những cánh ban rừng tinh khôi. Nụ cười hồn nhiên và dịu dàng, e ấp đã khiến chàng nhạc sĩ phương xa bị mê dụ vào thế giới của âm nhạc. Đêm về chàng thức trắng đêm và sinh thành một nhạc phẩm nổi tiếng, Về Miền Hoa Ban: Về Điện Biên cùng em, câu hát ai vang núi đồi… Ánh mắt trao nhau nâng chén rượu đầy vơi/ Tay nắm tay nhau trong vòng xòe mùa xuân… Ngắm rừng hoa ban nở trong tiết xuân chan hòa/ Cùng hòa nhịp lời ca, inh lả ơi!...(Huy Thông).

Thời gian đã minh chứng cho một miền văn hóa phong phú với đặc trưng không thể thiếu hoa ban. Ban cứ thế mà vút lên trong sáng, duyên dáng và đắm say cùng thi, ca, nhạc, họa để hoàn thành sứ mệnh của người con gái đẹp nơi núi rừng Điện Biên.

T.T.T.H

Lượt xem: 167