Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái tỉnh Điện Biên

Một trong những giải pháp quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái đó là tỉnh Điện Biên đã phối hợp với Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam và các tỉnh Yên Bái, Lai Châu, Sơn La, xây dựng hồ sơ Nghệ thuật Xòe Thái đề nghị UNECO đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản Nghệ thuật Xòe là tài sản vô giá của đồng bào dân tộc Thái, là sợi dây gắn kết cộng đồng, là cốt lõi của bản sắc dân tộc và là cơ sở để sáng tạo những giá trị văn hóa mới. Nghệ thuật Xòe cũng góp phần tăng cường giao lưu văn hoá giữa các vùng miền, các quốc gia đồng thời nâng cao cả về thể lực, trí lực, trình độ thẩm mỹ cho công chúng yêu và có sở thích tham gia nghiên cứu và thực hành.

Ảnh Internet

Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái tỉnh Điện Biên

Lan Anh

Vào hồi 17 giờ 11 phút ngày 15/12/2021 theo giờ Việt Nam, tại phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể lần thứ 16 của UNESCO diễn ra tại Paris (Pháp), di sản Nghệ thuật Xòe Thái của Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Nghệ thuật Xòe Thái không chỉ là di sản của nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên mà còn là di sản chung của toàn nhân loại. Di sản sẽ được bảo vệ theo công ước quốc tế về văn hóa.

Trong những năm qua, việc bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc được Đảng, Nhà nước quan tâm thông qua chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật về vấn đề dân tộc và văn hóa truyền thống. Trong quá trình hội nhập, giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc được kế thừa, nhiều di sản văn hóa được bảo tồn, phát huy, đời sống văn hóa của nhân dân các dân tộc không ngừng được cải thiện. Văn hoá các dân tộc thiểu số là tài sản quý góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng mà thống nhất của nền văn hoá các dân tộc Việt Nam. Giữ gìn và phát huy văn hoá truyền thống các dân tộc là việc làm có ý nghĩa to lớn nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ: “Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số” theo tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW về Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. 

Ngày nay, trong xu thế hội nhập của đất nước có sự giao thoa, ảnh hưởng của văn hóa nước ngoài nên Nghệ thuật Xoè Thái có nguy cơ bị mai một. Bên cạnh những điệu múa truyền thống diễn ra trong sinh hoạt cộng đồng đã xuất hiện và đan xen những điệu nhảy và âm nhạc hiện đại, ít nhiều phá vỡ tính nguyên bản của nghệ thuật múa truyền thống. Cùng với đó là sự biến đổi về âm nhạc, nhiều nơi đã thay thế nhạc truyền thống bằng âm nhạc hiện đại. Thế hệ trẻ khi xòe thấy rất rõ không thể hiện được động tác nhịp nhàng, tinh tế như những người cao tuổi. Có nhiều điệu múa đến nay chỉ còn đọng lại trong trí nhớ của một số người đam mê, am hiểu về múa và những người cao tuổi, còn lại không được thực hành rộng rãi. Số người nắm giữ các điệu xoè trong cộng đồng không còn nhiều, việc thực hành không thường xuyên, đây là khó khăn không nhỏ để thực hiện công tác bảo tồn và phát huy Nghệ thuật Xoè Thái. Các hoạt động văn hoá, văn nghệ phục vụ đồng bào các dân tộc được quan tâm song chưa đáp ứng yêu cầu. Một số làn điệu dân ca, dân vũ, trang phục truyền thống gắn liền với các điệu xoè có nguy cơ mai một. Việc đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy các giá trị nghệ thuật múa dân gian truyền thống theo phương thức xã hội hóa còn hạn chế, chưa thu hút được nhiều nguồn lực của các tổ chức, cá nhân đầu tư bảo tồn nghệ thuật múa dân gian truyền thống nói chung, Nghệ thuật Xoè Thái nói riêng gắn với phát triển du lịch.

Sự tồn tại của Nghệ thuật Xòe Thái không chỉ phản ánh nét văn hóa đặc trưng, là cơ sở nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc Thái mà còn là di sản góp phần điểm tô cho bức tranh văn hóa đa sắc màu của các dân tộc Việt Nam. Chính vì lẽ đó chúng ta cần quan tâm đến công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái. Trong những năm qua, tỉnh Điện Biên đã đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc, trong đó có Nghệ thuật Xòe Thái.

Ở mỗi bản người Thái đều thành lập đội văn nghệ, họ thường xuyên múa xòe mỗi khi có công việc của bản và tham gia các hoạt động văn hóa của xã, huyện, tỉnh khi có sự kiện. Điệu xòe không chỉ diễn ra trong cộng đồng mà còn phát huy giá trị ở nhiều không gian văn hóa khác nhau như trên sân khấu chuyên nghiệp, trong lễ hội, ngày hội văn hóa, trong các hội thi, hội diễn và hoạt động giao lưu văn hóa giữa các dân tộc. Nghệ thuật Xòe Thái trở thành sợi dây cố kết cộng đồng các dân tộc tỉnh Điện Biên và du khách.

Việc triển khai các Đề án bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế xã hội qua các giai đoạn luôn được quan tâm. Thông qua việc triển khai thực hiện Đề án, nhiều loại hình di sản văn hóa các dân tộc được bảo tồn và phát huy giá trị, trong đó có Nghệ thuật Xòe Thái. Thực tế, tỉnh Điện Biên đã tổ chức các lớp tập huấn, truyền dạy Nghệ thuật Xòe Thái, ưu tiên truyền dạy các điệu xòe cho các bản, các đội văn nghệ người Thái.

Tiến hành tư liệu hóa một số di sản văn hóa phi vật thể, các phim, ảnh, sách về Nghệ thuật Xoè Thái luôn là tài liệu quý trong công tác bảo tồn di sản. Đồng thời tỉnh cũng quan tâm tới các nghệ nhân, triển khai việc đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Qua đó, kịp thời tôn vinh các nghệ nhân đã có nhiều đóng góp trong việc bảo vệ và phát huy Nghệ thuật Xòe Thái, đồng thời động viên, khích lệ các nghệ nhân có nhiều cống hiến hơn nữa đối với việc gìn giữ di sản văn hóa nói chung.

Tổ chức các Hội thi, Hội diễn, Hội xuân và các chương trình nghệ thuật phục vụ các hoạt động, sự kiện chính trị của tỉnh. Duy trì tổ chức các lễ hội như: Lễ hội Hoa Ban, lễ hội đền Hoàng Công Chất tại thành Bản Phủ. Ngay tại cộng đồng cũng tổ chức các lễ hội quy mô nhỏ như lễ cúng bản, lễ mừng cơm mới... Những lễ hội dù to hay nhỏ cũng đều có sự góp mặt của các điệu xòe. Chú trọng phát triển các đội văn nghệ quần chúng, xem họ là hạt nhân, là đại diện của cộng đồng để thường xuyên thực hành, truyền dạy và phát huy Nghệ thuật Xòe Thái.

Phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Các bản văn hóa du lịch, mô hình homestay đều có sự tham gia của các đội văn nghệ, điều này không chỉ giúp phát triển và quảng bá mà còn thu hút được đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tìm hiểu văn hóa, du lịch và tham gia trải nghiệm một số điệu xòe truyền thống. Bản thân mỗi thành viên trong đội văn nghệ đã có ý thức, trách nhiệm cùng với sự đam mê về giá trị thẩm mỹ của loại hình nghệ thuật mà cha ông để lại nên họ sẽ tiếp tục giới thiệu nét đẹp văn hóa ấy tới nhiều du khách. Để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt của các đội văn nghệ, hàng năm bằng nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đầu tư hỗ trợ cho nhà văn hóa các bản tăng âm, loa đài, trống... Điều đó đã đem lại niềm vui cho dân bản, để rồi mỗi dịp vui hay những ngày lễ tết, người dân lại sum vầy tại nhà văn hóa cùng ca hát, nhảy múa và nối vòng tay lớn thiết lập vòng xòe.

Trong thời kỳ hội nhập, các nước bắt tay nhau để cùng phát triển về mọi mặt. Do đó tỉnh Điện Biên đã đặc biệt quan tâm đến công tác đối ngoại với các nước láng giềng như Trung Quốc, Lào nhằm tăng cường tình đoàn kết hữu nghị, học hỏi, chia sẻ những kinh nghiệm trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Thông qua Ngày hội ném còn Việt - Lào - Trung, đại diện nhân dân 03 nước đã nắm tay nhau, xiết chặt vòng xòe, cùng đưa bước chân nhịp nhàng trong tiếng trống xòe rộn rã. Bằng việc tham gia các hoạt động giao lưu về văn hóa đã mở ra một trang mới trong công tác đối ngoại, hứa hẹn có thêm nhiều sự hợp tác để cùng phát triển.

Một trong những giải pháp quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái đó là tỉnh Điện Biên đã phối hợp với Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam và các tỉnh Yên Bái, Lai Châu, Sơn La, xây dựng hồ sơ Nghệ thuật Xòe Thái đề nghị UNECO đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản Nghệ thuật Xòe là tài sản vô giá của đồng bào dân tộc Thái, là sợi dây gắn kết cộng đồng, là cốt lõi của bản sắc dân tộc và là cơ sở để sáng tạo những giá trị văn hóa mới. Nghệ thuật Xòe cũng góp phần tăng cường giao lưu văn hoá giữa các vùng miền, các quốc gia đồng thời nâng cao cả về thể lực, trí lực, trình độ thẩm mỹ cho công chúng yêu và có sở thích tham gia nghiên cứu và thực hành.

Vì vậy, cần hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống, bao gồm cả di sản văn hoá vật thể và phi vật thể. Ngày nay Nghệ thuật Xòe Thái còn góp phần phát triển kinh tế của địa phương thông qua các dịch vụ du lịch cộng đồng phục vụ khách tham quan trong và ngoài nước. Do vậy, trong thời gian tới tỉnh Điện Biên sẽ tiếp tục làm tốt công tác quản lý, bảo vệ, phát huy văn hóa dân tộc nói chung, Nghệ thuật Xòe Thái nói riêng nhằm gìn giữ nét văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc./.

L.A