NHỮNG VIÊN KẸO KÝ ỨC

Tuỳ bút dự thi " Điện Biên trong trái tim tôi" của Ngọc Bích

Dù mặc áo khoác dày nhiều lớp, trong ngoài đan vào nhau, nhưng dường như hơi lạnh vẫn len qua kẽ sợi chạm vào da. Người đi đường đang cố thu mình lại cho nhỏ bé hơn trước không khí lạnh tăng cường những ngày giáp tết. Nhưng tôi thì háo hức lắm. Kết thúc môn thi kiểm tra cuối kỳ, tôi nhanh chóng trở về phòng trọ lấy hành lý để về quê ăn tết. Đám bạn bè tôi cũng vậy, háo hức mấy hôm nay. Tôi nhớ mẹ, nhớ bố, nhớ nhà và nhớ mảnh đất Điện Biên thân thương. Chỉ một đêm đi xe tôi sẽ được trở về bên gia đình, nơi tổ ấm ngày đêm nhung nhớ.

Bến xe đông nghịt người, cuối năm nên ai cũng muốn nhanh được về nhà, nơi yên bình chứa đựng biết bao ký ức tuổi thơ, ký ức ấy cứ ngọt lịm như hình viên kẹo. Tôi đến sớm, chọn cho mình chỗ ngồi thoải mái trên xe, nơi có thể quan sát hết khung cảnh bên ngoài. Dù còn hơn tiếng nữa xe mới rời bến, nhưng tôi vẫn ngồi đợi trên xe. Ngồi trên xe, cảm giác gần nhà hơn.

Hơi lạnh của những ngày giáp tết khiến tôi có vẻ ủy mị hơn, tôi bỗng nhớ về những ngày xa xưa, những ngày giáp tết lúc tôi còn nhỏ. Khi ấy, nơi tôi ở chưa có điện, chỉ dùng đèn dầu, bố thường xuyên đi làm xa, thường ngày chỉ có bốn mẹ con ở nhà. Mẹ vừa là thiên thần vừa là dũng sĩ, vì tôi thấy mẹ cái gì cũng giỏi. Mẹ vác cây chuối, bê bao thóc đi xát, sửa chỗ giột trên mái nhà, tắm cho mấy chị em và đặc biệt mẹ nấu cơm rất ngon. Tôi chưa thấy việc gì mà mẹ không làm được. Nhiều lúc tôi thấy mẹ giỏi như Tôn Ngộ Không thần thông quảng đại trong phim Tây Du Ký mà tôi vẫn được xem qua chiếc ti vi đen trắng chạy bằng bình ắc quy của nhà hàng xóm.

Mẹ mua cho ba chị em mỗi đứa một cây đèn dầu để đêm thắp học bài. Hai chị tôi khéo hơn, hôm nào cũng lau bóng đèn sáng loáng, còn tôi vụng về, cứ vài lần lau thế nào cũng có lần làm bóng đèn vỡ. Mẹ hay lau bóng đèn cho tôi, chỉ có việc nhỏ ấy tôi cũng bị các chị tị nạnh, thi thoảng lại cạch không cho chơi cùng. Chị cạch tôi cũng không sợ, tôi bảo tôi đã có mẹ, ứ cần chơi với chị. Đó là những suy nghĩ trẻ con hồn nhiên ngày ấy, tôi mỉm cười khi nhớ lại. Đèn dầu thường chỉ tốt được thời gian đầu, khi đã cũ hay bị dầu loang bốc lên cháy đùng đùng, mẹ lấy ít muối chèn xung quanh ống dẫn bấc, vậy là đèn lại sáng. Những lúc như vậy, tôi thấy mẹ mình tài lắm, việc khống chế được cây đèn dầu bốc cháy bằng muối thể hiện sự tài tình của mẹ. Cái đầu còn non nớt của tôi cho rằng mẹ vĩ đại, tôi mang chuyện mẹ chữa cây đèn dầu đi khắp nơi để kể, nhưng mọi người chỉ cười, trêu tôi. Tôi không thèm nói nữa, tôi cho rằng họ không hiểu gì về chuyện ấy.

Những ngày giáp tết thế này trời thường lạnh lắm, mà càng lạnh lại càng nhanh đói. Dạo ấy nhà nghèo, mẹ thì đi làm, hai chị đi học, chỉ còn mình tôi ở nhà. Tôi thường chui qua bờ rào dâm bụt, chạy ra phía cánh đồng khô, nhập hội bọn trẻ con chăn trâu. Chơi đùa một lúc, khi cơn đói ập đến, mặt đứa nào cũng ỉu xìu, mất hết cả nhuệ khí. Rồi những đứa lớn rủ nhau gom gốc rạ lại đốt, ra bãi bẻ trộm ngô của người ta về nướng, tôi cũng theo đám trẻ con vặt trộm ngô, bẻ quáng quàng. Có lần chủ ruộng ngô bắt được, cầm roi dọa, đuổi đám trẻ con chạy tán loạn. Một tối ông chủ ruộng ngô đến nhà tôi nói chuyện với mẹ, mẹ nhìn tôi thất vọng. ôi sợ nép vào sau cánh cửa. Cuộc nói chuyện của chủ ngô và mẹ diễn ra như phiên tòa định tội, dù mẹ chưa bao giờ đánh nhưng tôi nghĩ ngay đến cảnh sẽ bị mẹ đánh. Tôi sợ hãi, hối hận lắm. Mẹ chưa hỏi tội tôi đã khóc dấm dứt.

Chủ ngô về, mẹ bắt tôi nằm ra nền nhà, cầm chiếc roi tre quất mạnh cái bốp vào cửa. Tôi sợ vãi cả nước tiểu ra quần, chưa bao giờ tôi thấy mẹ tức giận như thế. Chị gái xin cho tôi, cũng bị mẹ bắt nằm xuống nền nhà cùng luôn. Hôm đó mẹ không đánh, chỉ chăm chăm cầm cây roi quất vào cánh cửa, đập xuống nền nhà nhưng chị em tôi sợ, nhắm mắt lại, khóc ré lên. Lúc ấy, tôi chỉ thấy sợ chứ chưa biết lỗi của mình lớn như thế nào. Hôm sau, mẹ mua một rổ bắp ngô non, luộc đầy nồi, mùi ngô luộc nóng hổi, thơm phức. Mẹ bảo chị em tôi ăn thỏa sức, hai chị em hỉ hả ăn, bụng đứa nào đứa ấy căng tròn. Lúc ấy mẹ mới nghẹn ngào gọi mấy chị em lại bảo rằng: “Đói cho sạch, rách cho thơm”. Câu nói khiến chị em tôi nhớ mãi, mang theo suốt đời. Sau này tôi cứ thầm cảm ơn bữa ngô hôm đó của mẹ.

Mùa đông vùng cao lạnh lắm, gần tết càng lạnh hơn. Tôi nhớ như in những năm, khi hoa ban nở trắng núi rừng mẹ thường nhìn xa xăm rồi bảo “mùa ban là mùa đói”. Lúc ấy tôi chưa hiểu, mãi sau này mẹ mới giải thích. Mùa ban đồng bào dân tộc hay bị đói, bởi người dân tộc thường có tập quán canh tác làm nương ở vùng cao, chỉ gieo cấy được một vụ, sau đó để khô đến tận mùa mưa năm sau. Khi xuân về, hoa ban nở khắp núi rừng cũng là lúc lúa gạo trong nhà đã cạn, đó là những ngày “tháng ba ngày tám”. Bây giờ mùa ban nở là mùa xuân, mùa hạnh phúc, mùa ấm no, bản làng không còn thiếu đói nữa, nhưng những ám ảnh về mùa ban đói vẫn cứ len trong đầu tôi.

Mẹ còn bảo, mùa ban gối mùa hoa riềng, thứ hoa hơi đắng và nhạt nhẽo mà tôi đã từng được ăn, nhưng mẹ bảo đó là món ăn ngon. Người ta hái búp hoa riềng luộc chín, giã nhuyễn cùng muối và gia vị để ăn gém với hoa ban, măng đắng; đấy là món ăn “đặc sản” của người Thái. Tôi là người Kinh, được sống bao bọc trong bản làng người Thái, hồi bé, ban đầu tôi chưa thể ăn được những món ăn như pịa, cá nướng mắc khén, lúc nắc nộm... Thế rồi, những món ăn đó cứ thấm dần vào miệng vào lòng tôi từ lúc nào, để rồi đến khi xa Điện Biên mới thấy nhớ, thấy thèm, cảm thấy đó là một phần hương vị quê hương.

Tôi thích ăn kẹo, mà thật ra trẻ con đứa nào cũng thích ăn kẹo, nhất là cái thời nghèo đói thì mấy khi được ăn. Khi có kẹo, tôi là út thường được mẹ chia cho phần nhiều hơn, nhưng tôi vẫn cảm thấy ít. Tôi thích mẹ đưa đi dự đám cưới, mỗi lần đi dự là tôi lại được ăn toàn thứ ngon, tôi là trẻ con được mọi người dành cho nhiều. Thích hơn là được mẹ lấy phần cho vài chiếc kẹo bỏ vào túi, mỗi lần như thế tôi thường để dành đem về nhem nhem trêu các chị. Thật ra, các chị mà xin là tôi cho ngay, nhưng nhiều khi chị không xin mà lấy kẹo của tôi, tôi xị mặt khóc.

Nghĩ về những kỉ niệm tuổi thơ, tôi buồn cười thấy sao mình ngốc nghếch đến vậy. Nỗi nhớ nhà lại da diết trong lòng. Rồi tôi khựng lại khi những viên kẹo ký ức hiện về, ngọt ngào trong tâm hồn. Tết đó khi tôi mới được sáu bảy tuổi gì đó, mỗi lần có kẹo tôi thấy mẹ thường phần hết cho chị em tôi mà không ăn. Hôm đó tôi sà vào lòng mẹ nũng nịu: “Mẹ ơi, có phải người lớn không thích ăn kẹo?”. Mẹ ôm chặt lấy tôi, xoa đầu âu yếm: “Không phải người lớn không thích ăn kẹo, mà người lớn nhường kẹo cho trẻ con”. Tự nhiên trong tâm hồn thơ ngây của tôi thấy dâng trào một cảm xúc gì đó nao nao khó tả, bởi lúc ấy tôi còn nhỏ lắm chưa nhận thức rõ được điều gì đang diễn ra. Tự nhiên tôi thấy thương mẹ hơn, tôi ôm chặt, gục đầu vào lòng mẹ. 

Tết năm sau, tôi không còn lông nhông suốt ngày cùng đám trẻ con trong xóm, không chỉ mong ăn no thỏa thích rồi chơi đùa nữa. Mẹ dẫn tôi đi chợ, định  mua một chiếc áo khoác mới, nhưng tôi không mặc đi chơi tết. Tôi về nhà chọn một chiếc áo cũ của chị nhưng còn lành lặn, thơm tho mà mặc. Tôi lý do vì thích chiếc áo ấy có nhiều túi, kỳ thực tôi đã biết thương mẹ nhiều hơn. Tết đến tôi đi chúc tết cùng người lớn, nhà ai cho kẹo tôi cũng nhận, nhưng không ăn, bỏ hết vào đầy những chiếc túi áo. Tôi lặng lẽ đem cất số kẹo đó vào một hộc tủ, chiếc tủ ấy có cái hộc nhỏ mà chỉ vừa với bàn tay nhỏ nhắn của tôi. Tôi bí mật gom kẹo cất đi, với một suy nghĩ tự hào, bởi tôi tưởng tượng ra việc làm của tôi có ý nghĩa vô cùng đẹp đẽ.

Qua tết đã lâu, tôi là đứa duy nhất vẫn còn kẹo, hàng ngày tôi vào hộc tủ kiểm tra xem gói kẹo còn đủ hay không. Bỗng một hôm tôi không tìm thấy gói kẹo đâu, tôi khóc toáng lên, mẹ hỏi căn nguyên. Mẹ lục tung chiếc tủ, lấy chổi quét dọn quanh gầm tủ, thấy gói kẹo bị chuột tha gặm nham nhở. Tôi khóc mếu “con để dành kẹo cho mẹ ăn, mẹ sẽ được ăn kẹo không phải nhịn để dành cho con nữa, nhưng chuột cắn hết kẹo rồi!” Mẹ ôm chầm lấy tôi ngồi xuống ghế, tôi thấy mẹ khóc, tự nhiên tôi cũng khóc. Tôi khóc vì tiếc kẹo, vì giận con chuột, tôi nghĩ mẹ cũng khóc vì tiếc kẹo như tôi, mãi sau này tôi mới biết vì sao mẹ khóc. Thế là nước mắt tôi lại trào ra.

Ngồi trên xe, mong ngóng giây phút về tới nhà đón tết cùng bố mẹ, cùng các chị, các cháu, tôi lại nhớ những viên kẹo. Bây giờ lưng mẹ đã còng, tóc đã bạc, làn da đã nhiều nếp nhăn hơn, tấm áo mẹ vẫn nồng nồng mồ hôi. Nước mắt tôi lăn dài trên gò má, chảy ướt vành môi, thấm vào miệng mằn mặn. Tôi chẳng muốn làm người lớn, cứ muốn bé lại để mẹ trẻ như ngày xưa, để tôi bóc kẹo sà vào lòng mẹ.

Học xa, mỗi năm về nhà được có hai lần, mỗi lần về tôi lại nhận ra sự thay đổi của bố mẹ, bước đi của bố mẹ đã chầm chậm, nếp nhăn đã nhiều, đôi mắt đã đục mờ. Tôi hiểu, cuộc đời bố mẹ vất vả là vì dành hết cho chị em tôi. Tôi nhớ như in lời bố dặn khi đưa tôi đến trường cấp ba nhập học: “Con phải tranh thủ, cố gắng học tập khi bố mẹ còn đủ sức làm việc để nuôi con ăn học!” Tôi đã bật khóc. Rồi tôi đỗ đại học, ở vùng quê nghèo Tây Bắc ấy, vào thời ấy mà đỗ thẳng được đại học là một thành tích lớn. Ngày tôi nhận được giấy báo nhập học bố vẫn nằm viện, mang giấy báo trúng tuyển đến bệnh viện khoe với bố, tôi nhận thấy niềm vui lấp lánh trong mắt bố.

Đã ba năm trôi qua dưới mái trường đại học, tôi đã trưởng thành, dạn dĩ hơn, vậy mà tôi vẫn thích ăn kẹo, vẫn thích những viên kẹo. Nhưng giờ tôi đã khôn lớn, biết để phần, kính biếu bố mẹ những viên kẹo mềm, thơm ngon bằng cả tấm lòng hiếu thảo. Đang miên man trong miền ký ức, tôi bỗng giật mình khi bị kéo về hiện tại bởi tiếng khóc hờn dỗi của trẻ con. Bên ngoài cửa xe, đứa bé trai tầm năm, sáu tuổi đang dậm chân lên chiếc bánh kem đắt tiền, bắt đền mẹ.

- Ứ cần đâu! Con không ăn bánh kem, con thích ăn gà rán cơ!

- Thôi, nín đi. Con ngoan, không ăn bánh kem để mẹ mua gà rán.

Nói đoạn, người phụ nữ ăn dắt đứa bé đi, để lại những miếng bánh kem rơi trên mặt đất. Tôi nhìn chiếc bánh kem vỡ vụn mà tiếc đến xót xa. Ở quê tôi giờ này, những miếng bánh kem là ước mong của bao đứa trẻ./.