BAN LỖI MÙA

Truyện ngắn dự thi " Điện Biên trong trái tim tôi" của Phan Đức Lộc

- Bà ơi, hoa ban nở rồi!

Tiếng đứa cháu gái nhà hàng xóm tíu tít vọng vào. Tôi run run với tay, mở nhẹ cánh cửa sổ. Ngoài sân, cây ban già đang bung xòe những chùm hoa trắng muốt. Tôi gọi đó là cây ban lỗi mùa. Bởi lẽ, ban là loài hoa của tháng Ba dịu dàng. Nhưng chẳng hiểu tại sao, cứ mỗi độ cuối tháng Tư, đầu tháng Năm, khi mùa hoa ban đã rã cánh từ lâu, như thể lỡ hẹn với thiên nhiên, cây ban này mới bắt đầu bung nở, trắng nao lòng trong nắng hè vàng đượm vài ba ngày rồi lặng thầm tàn lụi. Sắc trắng tinh khôi sáng lên trong khoảng thời gian ngắn ngủi da diết nhắc tôi hoài niệm về một trời khói đạn năm nào. Mảnh đất linh thiêng ấy đã giữ giùm tôi một phần thanh xuân nhiệt huyết. Năm tháng qua đi, ký ức vẫn thức trong trái tim, da diết.

                                                         *       

Thầy tôi mất vào nạn đói năm Bốn lăm. Hai năm sau, anh trai tôi hy sinh trong chiến dịch Việt Bắc. Ngày nhận tin, u ôm ghì lấy ngực, khóc không thành tiếng, quằn quại giữa đống lúa. Khi ấy, cô bé mười hai tuổi là tôi chỉ biết đứng bất động như thể bị đóng băng. Rồi lúc con chó nhỏ sủa nhặng lên, tôi mới giật mình chạy đến ôm u, nức nở theo. U khóc. Tôi khóc. Và trời cũng khóc bằng cơn dông ào ào trút xuống. Hai u con ướt sũng nước. Lúa cứa vào người tôi rằm rặm. U bấu chặt lấy vai tôi, tức tưởi:

- Ơ, con ơi!

Sau một đêm đặc giọng gào khóc, cả mái tóc u đột ngột chuyển màu bạc trắng. Rồi không chịu đựng nổi, u tôi hóa điên, chẳng có thứ thuốc nào chữa khỏi. Ngày ngày, u lại cầm hai con búp bê rơm chạy ra bờ đê, trèo lên cây gạo cổ thụ, ngồi vắt vẻo nhìn mặt sông sóng nước mênh mang rồi cứ thế bắc loa tay rát giọng gọi tên thầy và anh trai. U tôi cười hềnh hệch, huơ huơ con búp bê rơm:

 - Con gái tôi khéo quá. Nhưng không khéo bằng u nó đâu!     

Người lớn bảo, u tôi không còn biết đau. Trẻ con thì gọi u là bà già ma ám. U ngày càng héo mòn, rộc rạc. Tóc tai xơ xác. Da dẻ vàng vọt. Hai hõm mắt trũng sâu. Những nếp nhăn xô vào nhau nham nhở. Bờ xương quai xanh trồi lên như một bộ rễ cạn sắp bật bung sau bão. Tôi trở thành chỗ dựa của u, ngày ngày theo đám thanh niên choai choai trong làng đi khắp đồng dưới ruộng trên mót lúa, mót khoai, mò ốc, bắt cua, kiếm được cái gì, ăn cái đó. Trong mỗi bữa cơm, u không bao giờ quên xới hai lưng bát mời hai con búp bê rơm. Phần u, u chỉ ăn một chút khoai và vài cọng rau lót dạ.

U tôi sống cái kiếp trời hành được mấy năm thì qua đời vào một buổi chiều gió giật. Hôm đấy, tôi đang gắng chọt rau má ngoài cồn ruộng thì có người cùng làng chạy đến báo tin u bị ngã từ trên ngọn cây gạo xuống. Khi tôi chạy đến nơi thì u đã nằm co rúm giữa bãi cỏ, trên tay còn cầm chặt hai con búp bê rơm. Dì tôi úp mặt vào ngực u khóc. Đời u sống đau đớn, chết cũng đầy đau đớn. Mắt nhòe đi, tôi cắn môi mình đến bật máu. Dì ơi, u cháu chỉ đang ngủ thôi. Dì đừng khóc kẻo u cháu tỉnh giấc. Dì ơi, u cháu…

 Sau ngày u mất, tôi trở về ở với dì. Dì thương tôi như con ruột của mình. Ngoài bốn mươi tuổi, dì vẫn sống đơn độc trong căn nhà tranh nhỏ bên dòng sông Đáy phẳng lặng. Tôi còn nhớ mang máng hồi bé có được nghe u kể, người yêu dì tham gia một cuộc khởi nghĩa, bị Thực dân Pháp bắt sống rồi tra tấn đến chết. Chúng chặt đầu người yêu dì treo trên cành đa đầu làng răn đe mọi người. Dân làng vây quanh xì xồ bàn tán. Dì bám những sợi rễ đa trèo lên, gỡ đầu người yêu xuống, gói vào cái mo cau, lặng lẽ đào huyệt, chôn bên triền sông. Đứng trước mộ người yêu, dì thề sẽ ở giá suốt đời. Hai mươi năm trôi qua, lời thề ấy vẫn còn nguyên vẹn.

Chiến tranh đã cướp đi cuộc sống bình yên trong ngôi làng này. Thi thoảng lại có những người vợ oằn oại khóc chồng, những người mẹ thảm thiết khóc con, những người bà lào khào khóc cháu. Chiến tranh là một nỗi khiếp sợ của nhiều người. Tôi từng nghe phong thanh đâu đó có chàng trai chặt chân mình tàn phế để trốn đi nghĩa vụ. Có người bỏ xứ biệt tăm, biệt tích. Nhưng tôi muốn đối mặt với nó. Càng lớn, trong tôi, niềm mong mỏi được tham gia thanh niên xung phong lại càng thêm cồn cào nhiệt huyết. Nghe tôi tâm sự, dì chỉ nén tiếng thở nằng nặng trong lồng ngực rồi chậm rãi bảo, cầu mong thầy u và anh con sẽ phù hộ cho con lành lặn, bình an. Ngày đủ tuổi, tôi đã thức cả đêm ròng bên ngọn đèn dầu nắn nót viết đi viết lại lá đơn tình nguyện.

*

Tôi được phân vào đoàn Dân công hỏa tuyến. Lần đầu tiên chạm tay vào chiếc xe đạp, tôi vỡ òa sung sướng và xúc động đến mức nổi từng nốt da gà rần rật. Cấp trên giao cho anh Thược, một trong những chiến sĩ nhiều kinh nghiệm nhất tiểu đoàn, hướng dẫn tôi cách đi xe đạp. Ban đầu, nhìn các anh chị đạp xe bon bon, tôi cứ nghĩ việc ấy thật dễ dàng. Nhưng rồi, đến lúc ngồi lên yên xe, tôi mới biết mọi thứ chẳng hề đơn giản. Thời gian rất gấp rút. Tôi tập ngày, tập đêm vẫn không sao thành thạo nổi. Chân tôi lởm nhởm sẹo nhỏ, sẹo to. Đã có lúc tôi bật khóc. Bật khóc không phải vì đau mà do bất lực. Hồi ở quê, đến việc khó như cày ruộng, tôi còn cáng đáng nổi. Vậy mà điều khiển chiếc xe đạp này lại khó đến thế sao? Anh Thược vẫn điềm tĩnh và kiên nhẫn. Anh đi đằng sau, giữ chắc gác ba ga để tôi bình tĩnh giữ thăng bằng. Nhưng hễ anh buông tay là tôi loạng choạng đổ uỵch. Anh Thược thẳng thắn:

- Tuần tới ra trận rồi. Đường đi lại vô cùng gian nan, hiểm trở. Cứ tình hình này, anh e rằng không ổn.

Đầu tôi đột nhiên nóng bừng như lửa đốt. Tôi hốt hoảng:

- Em, em nhất định sẽ làm được.

 Ngày hôm đó, tôi đã tập xe đạp đến quên ăn, quên ngủ. Anh Thược luôn kèm sát bên tôi và nhẹ nhàng cổ vũ bằng cái thứ giọng trầm ấm, thân thương đến lạ. Dần dà, tôi bắt đầu giữ được thăng bằng trên xe. Tôi từ từ đạp nhắt từng vòng chầm chậm rồi nhanh dần, đều dần. Tin rằng anh Thược còn chống đỡ sau lưng, tôi tự tin hơn hẳn. Những vòng xe đạp lăn tròn trơn tru. Tóc tôi phơi phới bay bay trong gió. Lòng tôi cũng căng đầy niềm vui. Đến lúc tôi ngoảnh lại thì hóa ra anh Thược đã buông tay từ lúc nào. Anh phất phất ngọn cỏ lau, hét lớn:

- Em làm tốt lắm!

Khóa huấn luyện đi xe đạp của tôi đã kết thúc như vậy.

*

Những chuyến xe thồ của đoàn Dân công hỏa tuyến chúng tôi đến đèo Pha Đin thì nhận được lệnh nghỉ giải lao. Một bên vách núi cao chấp chới cỏ lau. Một bên miệng vực sâu ngùn ngùn mây trắng. Ngửa cổ nhìn lên, mắt không thể chạm đến đỉnh đèo. Con đèo khúc khuỷu, vòng vèo như muốn ghì chân người qua lại. Đã sang đầu tháng Năm mà thời tiết hãy còn bịn rịn cái rét se se. Đâu đó, trong những vòm cây um tùm, con chim rừng nhí nhảnh thả tiếng hót véo von nghe thanh bình quá đỗi. Tiếng chim làm tôi quay quắt nhớ lũy tre làng, nhớ dáng dì tất tưởi chạy tắt triền đê, dúi vào tay tôi bọc bồ kết phơi khô trong buổi chiều lao xao gió ấy. Nỗi nhớ cứ chen chúc cựa quậy trong lồng ngực. Tôi không dám nghĩ nữa. Cứ sợ không nén được, nước mắt sẽ trào ra.

Trong thời gian nghỉ giải lao, mọi người chụm vào nhau thành những nhóm nhỏ, nhóm bông đùa chuyện phiếm, nhóm thư thả ngâm thơ, nhóm rộn rã tốp ca, nhóm tranh thủ dạy nhau học chữ. Cái không khí vui tươi, sôi nổi ấy nhanh chóng xua tan những mệt mỏi, rã rời suốt chặng đường mấy trăm cây số. Tôi cùng anh Thược và một vài người mang bi đông đến con suối gần đó múc đầy nước và hái thêm những cành cây tươi tốt thay thế đám lá đã héo rũ, ngụy trang lại chiếc xe đạp thồ. Thấy tôi gầy gò, ốm yếu, da dẻ xanh lướt, anh Thược ngỏ ý muốn chở giúp tôi một bao gạo. Nhưng tôi gắng nở một nụ cười thật tươi, dõng dạc nói:

- Em còn khỏe lắm.

- Vậy thì cố lên em nhé.

Tính ra, anh đã có hơn chục chuyến thồ lương thực từ hậu phương lên chiến trường Điện Biên Phủ. Còn tôi, đây là lần đầu tiên được giao nhiệm vụ quan trọng này. Ai cũng bảo, đèo Pha Đin chính là chướng ngại vật cam go nhất suốt chặng hành trình. Nghĩ về Tổ quốc đang oằn mình hứng chịu đạn bom, nghĩ về đồng đội đang cầm chắc tay súng ngày đêm không ngủ, tôi tự nhủ, dù cam go thế nào, mình cũng không được bỏ cuộc. Vững niềm tin, bàn chân vững bước. Tôi sẽ vượt qua. Nhất định sẽ vượt qua!

Càng lên cao, những bao tải gạo nặng trĩu trên chiếc xe thồ càng muốn kéo ghì bánh xe lại. Không được chùn bước! Tôi lẩm nhẩm trong miệng mình để lấy động lực chiến đấu với con đèo. Tôi bấm những ngón chân vào đất đến bật máu, dồn sức đẩy chiếc xe nhích lên từng chút, từng chút một. Rồi chỉ cần tôi chới với hụt đà, bánh xe liền chuồi ngược về sau rất nhanh khiến mấy lần tôi chệnh choạng suýt ngã xuống miệng vực. Tôi phải quỵ đầu gối phanh lại thì chiếc xe mới tạm dừng một chỗ. Phía trước, sương trên những sườn núi theo gió sà xuống, giăng giăng mờ mịt. Nhìn trước, ngoảnh sau đều không thấy ai. Tôi như bị lạc trong một mê cung chỉ toàn màu trắng. Khi tôi đang đuối sức thì anh Thược xuất hiện. Anh dùng sợi dây dù thường mắc võng cột vào ghi đông xe tôi nối với gác ba ga xe anh rồi bảo:

- Anh em mình cùng hợp sức. Sắp tới đỉnh đèo rồi.

*

Dốc gối lên dốc, đèo nối thêm đèo. Bánh xe chạm đến đèo Tằng Quái thì mặt trời bị những sóng núi mờ xa dần dần nuốt gọn. Bóng tối đổ ập xuống, nhanh như hũ mật mía vỡ toang. Gió luồn lách trong những tàng cây vi vu, hoang lạnh. Trên bầu trời, máy bay địch ù ù réo rắt. Tình thế vô cùng cấp bách. Chúng tôi nhận được lệnh phải đi xuyên đêm. Anh Thược bẻ đôi miếng lương khô, đưa cho tôi một nửa. Rồi chẳng cần hỏi ý kiến tôi như lần trước, anh tự mở lấy một bao tải gạo trên xe tôi, chất lên xe anh.

Trời tối đen và quánh đặc như bồ hóng vón cục. Mồ hôi tôi giàn giụa túa ra như tắm mưa. Trong người nóng bừng mà ngoài da lạnh sởn gai ốc. Chúng tôi chỉ còn nhận biết được nhau bằng tiếng thở, tiếng bước chân và thậm chí cả tiếng bánh xe đang quay chậm chạp. Anh Thược vẫn bên cạnh tôi. Tôi không biết con đèo này dài thế nào, cao bao nhiêu. Chỉ biết tiếp tục dặn lòng mình, chừng ấy gian nan đã vượt qua được rồi, chẳng nhẽ mấy chục cây số còn lại có thể làm nản ý chí quyết tâm của mình? Những thắng lợi hào hùng của quân và dân ta trong các đợt tiến công mà anh Thược kể lúc giải lao vẫn còn vang vang trong từng nhịp đập trái tim tôi. Điện Biên Phủ, mảnh đất thân thương ấy đang ở rất gần!

Nửa đêm, một cơn mưa đổ xuống bất thình lình. Ban đầu còn lác đác, rồi như thể tức giận điều gì đó, mưa nặng hạt ném từng cơn xối xả. Chúng tôi vội vàng lấy những tấm ni lông ra ém góc, che chắn cho những bao gạo. Còn người thì ướt thế nào cũng được. Chúng tôi vẫn thường nửa đùa, nửa thật rằng, người ướt rồi sẽ khô, nhưng gạo ướt là hỏng. Chúng tôi còn quý những bao gạo hơn cả mạng sống của mình. Đồng đội ở tiền tuyến đang đợi chúng tôi. Chúng tôi không cho phép mình chần chừ, chậm trễ. Những đôi chân vẫn bước theo nhịp một, hai. Cả đoàn quân hô đều tăm tắp. Tiếng hô át cả tiếng mưa lạo rạo. Chừng nào tai còn nghe, chừng đó chân còn bước. Mưa xiên vào mặt chúng tôi những hạt đau rát. Mắt chẳng còn thấy gì nhưng những cái đầu gối chạm vào tận ngực nhắc chúng tôi đoạn đường càng đi càng dốc. Vực sâu hun hút đang há miệng chực chờ bên cạnh. Chỉ cần lỡ một nhịp chân thôi thì tất cả có thể đổ ập xuống khoảng mênh mông đen kịt kia. Tôi không sợ cái chết. Tôi chỉ lo lắng cho sự an toàn của những bao gạo. Anh Thược đằng trước thi thoảng vẫn động viên:

- Cố lên em. Một chút nữa thôi.

Leo dốc đã khó, xuống dốc lại càng khó hơn. Con đường mới mưa trơn như thân chuối bôi mỡ. Nghe lời khuyên của anh Thược, tôi lột đôi dép cao su mòn đế treo vào ghi đông. Đất đùn qua kẽ ngón chân nhão nhoét. Những bánh xe lăn nhanh hộc tốc. Những bao gạo kéo toàn thân tôi loạng quạng hai bên. Tôi gồng sức, dồn hết lực tì vào hai cánh tay. Xuống dốc được một quãng ngắn thì đột nhiên, tôi hụt chân vào một cái ổ gà, ngã dúi dụi xuống triền vực bên cạnh. Tôi cứ lăn tròn cho đến lúc đầu đập vào một tảng đá.

*

Khi tôi tỉnh dậy thì thấy mình nằm trên một ổ rơm vàng thơm nồng hương nếp. Ngoài cửa, nắng đã lên tươi vàng. Những chiếc lá thấm mưa sáng bừng lấp lánh. Núi sừng sững chắn ngang tầm mắt. Mấy con gà đang tranh nhau mổ một con giun đất dài ngoằng. Cả đầu và chân tôi đều được băng lại bằng vải áo, còn đau nhưng nhức. Hai đầu gối nặng như đeo chì. Một người ếm già da dẻ nhăn nheo nhưng tóc đen lay láy, bê vào bát nước sóng sánh màu cánh gián, đút từng thìa cho tôi uống. Tôi thều thào hỏi:

- Con đang ở đâu đây ạ?

Người ếm già nói bằng thứ tiếng Kinh lơ lớ:

- Nhà ếm. Uống thuốc vào cái bụng cho cái đầu, cái chân nhanh khỏi.

Rồi người ếm già chỉ lên một cánh cửa gỗ đang khép hờ. Lúc này, tôi mới để ý, ở đó, có mấy dòng chữ nghiêng nghiêng viết vội bằng than củi: “Em cứ yên tâm nghỉ ngơi. Anh và mọi người sẽ trở về đón em. Anh Thược”.

Giờ này, anh Thược và những đồng đội của tôi chắc hẳn đã đến chiến trường. Tôi có thể tưởng tượng ra những đầu đạn không mắt nhọn hoắt đang vù vù xiên dọc, xiên ngang. Những đầu pháo thét bừng bừng khối lửa. Những quả đồi đất tóe lên nham nhở. Cả khoảng trời khói xám âm u. Thế mà tôi vẫn còn nằm ở đây. Tôi cố gồng dậy nhưng toàn thân tôi rã rời đau đớn như bị chặt thành từng mảnh. Cái cổ cứng đơ như đất sét phơi khô. Khoảnh khắc ấy, tôi xa xót nhận ra mức độ nghiêm trọng của những vết thương trên cơ thể mình. Tôi không phải là kẻ tự chặt chân mình để trốn chạy chiến tranh. Tôi muốn xông pha ra trận. Tôi đã vượt bao đèo, bao dốc, sao lại gục ngã bởi một ổ gà? Điều đó khiến tôi lòng tôi nặng trĩu niềm day dứt. Nước mắt cứ thế trào ra mặn đắng. Người ếm già giặt chiếc khăn bằng một thứ nước cánh hoa thơm nồng, lau mặt cho tôi. Tay ếm xương gầy như thể bàn tay của u tôi. Dường như đọc được những suy nghĩ trăn trở trong đầu tôi, ếm nhỏ nhẹ nói:

- Uống nước lá thuốc của ếm, mày sẽ nhanh khỏi thôi.

- Chừng mấy ngày là con có thể đi lại ạ, ếm?

- Cái thuốc một phần thôi. Cái bụng mình phải vui mới nhanh khỏi được.

*

Sau một ngày, sức khỏe của tôi chuyển biến tốt hơn. Vai đã có thể nhấc lên được một chút. Đêm thứ hai, trong căn nhà của người ếm già, tôi mới thấm thía hết cái sự thê lương, ảm đạm của miền rẻo cao này. Cơn mưa vừa dứt, con chó nằm dưới gầm sàn chẳng hiểu sao cứ rên ư ử. Trên vòm cây cổ thụ đen sẫm ngoài kia, tiếng con chim cú lợn cứ rấm rứt rít lên từng hồi thê thiết hòa lẫn trong tiếng gió man man lúc trầm trầm, khi u uất. Ngày còn sống, u tôi bảo, chim cú lợn kêu là điềm báo nhà sắp có người chết. Chuyện đó khiến tôi hoang mang đến lạnh người. Tôi chợt nhớ anh Thược bồn chồn. Ngoảnh phía nào cũng thấy nao nao hình bóng của anh. Nỗi nhớ thao thức trở mình như một mầm cây nứt vỏ trong tim.

Thời tiết mùa này đỏng đảnh như con gái tuổi trăng rằm hờn dỗi người yêu. Ngày nắng nhẹ, đêm mưa nặng hạt. Những cơn mưa liên tiếp nhiều ngày làm cho không khí hơi se se lạnh. Ếm già vần thêm gộc củi khô chêm vào đống than đang đỏ đượm trong khuông bếp nhỏ rồi bắc một cái chảo lớn sao lá thuốc. Gộc củi bén lửa liu riu. Mùi lá thuốc dậy lên theo nhịp đảo tay rổn rảng của ếm, thơm hăng hắc. Rồi còn có cả một mùi thơm rất đỗi thân quen mà cái đầu hơi nhức của tôi nhất thời chưa tài nào nhớ nổi. Đến lúc, ếm mang đến hai bắp ngô nếp nướng, tôi mới nhận ra. Bắp ngô nếp nướng đánh thức một miền tuổi thơ lấm láp quê nhà. Mắt ếm long lanh:

- Ngô nếp đầu mùa đấy à. Con ăn đi!

- Dạ, con xin ếm.

Gần như cả ngày hôm nay, ếm bận vào rừng hái lá thuốc. Nên giờ đây, hai ếm con mới có dịp tâm sự với nhau.

- Con ở đâu?

- Con ở Nam Định.

- Chồng ếm cũng ở gì Nam ấy. Ếm nghe ông ấy bảo gần con sông gì to lắm. Lâu quá rồi, ếm không còn nhớ gì được nữa.

Ếm kể, chồng ếm là người dưới xuôi cùng bố tản cư lên đây khai khẩn đất hoang. Dọc đường đi, bố chồng ếm bị chết vì lên cơn sốt rét. Chồng ếm chẳng biết đã đi được bao xa. Chỉ biết sau khi vùi xác bố dưới những viên đá xếp chồng lên nhau thành một nắm mộ nhỏ, ông tiếp tục ngược những con suối mà lên mạn phía Tây. Cứ đi, đi mãi. Sáng hôm ấy, ếm lên nương tỉa ngô thì gặp một người đàn ông nằm sõng soài trên tảng đá ám rêu nâu, mồm sủi đầy những gợn bọt trắng nhưng có một sợi lông vẫn phập phù lay động trong cánh mũi. Ếm biết người đàn ông còn sống. Vốn là con gái một vị lang y nổi tiếng trong vùng, ếm móc mồm người đàn ông, moi ra được một thứ vỏ quả nhầy nhầy, nhơn nhớt. Là vỏ quả thuốc phiện. Chắc người đàn ông đói quá, hoa mắt nên ăn nhầm quả thuốc phiện, bị ngộ độc. Ếm đỡ người đàn ông nằm vắt vẻo ngang lưng ngựa, đưa về nhà chữa trị.

Người đàn ông bình phục dần cũng là lúc tình yêu của họ rạo rực nhú lên nhanh như búp măng nứa sau mưa và để lại trong bụng ếm một mầm sống nhỏ đang tượng hình lớn dậy. Ngày ngày, chồng dạy ếm nói tiếng Kinh. Ếm dạy chồng phân biệt các loại lá thuốc. Nhưng vào một ngày, hai người vào rừng lấy lá thuốc, chồng ếm bị trúng nọc độc rắn lục. Khi ếm lần theo những dấu chân hằn trên nền đất nhão tìm đến thì toàn thân người chồng đã lạnh như đá. Mấy tháng sau, bố ếm qua đời. Ếm sinh con trong nước mắt. Con trai ếm lớn lên theo cách mạng, giờ đang trong chiến trường Điện Biên.

*

Những ngày tôi quanh quẩn trong ổ rơm, dưỡng thương, người ếm già xem tôi như con ruột. Sự chăm sóc tận tình và hơi ấm tỏa ra từ tấm lòng của ếm giúp sức khỏe tôi tiến triển nhanh. Chân tôi đã nhúc nhắc được những bước chậm. Chiều chiều, ếm lại lúi húi hái hoa rừng nấu nồi nước thơm lừng cho tôi tắm. Mỗi lần múc nước trong cái thùng gỗ rêu bóng được đục từ một gốc cây cổ thụ lớn, gội đầu cho tôi, ếm lại khen tóc tôi đẹp. Rằng ngày xưa, tóc ếm cũng óng ả, suôn dài. Tóc ếm chấm đến gót chân. Người bản đồn đó là thứ tóc ma cà rồng, ai lấy ếm sẽ bị những sợi tóc hút máu dần cho đến lúc cạn kiệt sức lực, rồi chết. Tin đồn ấy khiến tuổi xuân của ếm cứ trôi qua mòn mỏi. Nhưng hễ cắt đi một đoạn tóc ngắn, ếm lại mắc bệnh đau nửa đầu. Bố của ếm là thầy lang giỏi cũng không chữa được căn bệnh đó. Về già, tóc ếm cứ rơi rụng dần như lá vàng sau bão. Nhưng màu tóc vẫn đen mườn mượt.

Bữa cơm nào, ếm cũng gạt phần khoai sắn về mình, nhường phần cơm trắng xới vào bát tôi. Có hôm, ếm bắt được con cá chép bên suối, mang về nấu cháo cho tôi tẩm bổ. Ếm chỉ múc ra một bát lớn, tỉ mẩn gỡ từng thớ thịt trắng ngần ngẫn, thơm nức. Phần xương xẩu, ếm gạt cho con chó mẹ tũng toẵng dải vú tong teo. Còn bát cơm của ếm, ếm chỉ chan nước rau má luộc ngả màu xanh úa. Khi tôi tỏ rõ sự áy náy, ếm ôn tồn giải thích: “Ếm bị bệnh thận, phải kiêng cá chép”. Ếm là thầy thuốc, nên tôi răm rắp tin. Mãi tận sau này, khi tôi vỡ ra, lời nói dối của ếm thì ếm đã hóa thành nấm cỏ xanh giữa đại ngàn.

Những ngày tạm thời bình yên không kéo dài được bao lâu. Địch đã bắt đầu tấn công dữ dội. Đêm nào cũng vậy, trước khi đi ngủ, ếm lại ra đứng trên bậc cầu thang một hồi lâu, ngóng trông về phía xa xăm. Mấy đêm rồi, tôi không tài nào chợp mắt nổi. Nằm ở đây vẫn nghe rõ tiếng bom rơi, đạn nổ đùng đoàng, tiếng trực thăng ầm ào, gào rú. Khoảng trời phía Tây chập chờn lóe sáng như những tia chớp. Tôi ước cái chân đau của mình liền sẹo thật nhanh. Ếm quàng tay, ôm tôi vào lòng thật chặt. Trong lòng ếm, ruột gan tôi nóng bừng như ủ lửa. Tôi lo lắng cho anh Thược, cho những đồng đội của tôi ở chiến trường và cho cả người con trai ếm thường hay kể.

*

Một buổi sáng, tôi tỉnh dậy thì nghe thấy tiếng chim rừng thánh thót rộn vui. Con đường lưng núi xa xa hóa thành một dòng sông rực rỡ sao vàng, cờ đỏ của những đoàn quân nối tiếp nhau kéo dài bất tận. Tưởng chỉ mấy bước chân là hòa vào dòng người hân hoan chiến thắng. Tôi muốn chạy, chạy thật nhanh về phía ấy. Nhưng đôi chân đau trì níu tôi lại. Giá sau lưng tôi mọc đôi cánh để bay. Lòng tôi vừa náo nức, vừa xôn xốn âu lo. Tim tôi đập thình thình như sắp phót ra khỏi lồng ngực. Ếm men theo lối mòn nho nhỏ vắt ngược nương ngô, trèo lên đường lớn, trong tay ếm là chùm hoa sim tím biếc. Những đoàn xe rầm rập đi qua. Dù không nhìn thấy rõ, tôi vẫn thầm tưởng tượng ra những bàn tay vẫy vẫy chào mừng, nhưng gương mặt sáng ánh cười rạng rỡ.

Qua ô cửa sổ, mắt tôi cứ căng ra nhìn về phía con đường ngóng đợi. Mãi tận chiều, gần tắt nắng thì ếm trở về cùng một anh lính mặc quân phục bạc màu. Từ ngoài cổng, trông thấy tôi, ếm sung sướng huơ huơ chùm hoa sim:

- Thắng rồi! Con ơi! Chúng ta thắng rồi!

Lên đến nhà rồi, ếm giới thiệu:

- Con trai ếm đấy, Phương à - Ếm chỉ vào tôi - Con gái Phương ếm kể với mày lúc nãy đấy, Nhói ạ.

Người con trai nhìn tôi, đôi mắt ánh lên nét cười điềm đạm mà thân thiện trên gương mặt sạm vàng, tiều tụy. Cổ anh có một vết sẹo lớn hình cánh hoa ban. Thoáng chút ngại ngùng, tôi sốt sắng hỏi:

- Anh ơi, từ chiến trường, còn đoàn quân nào đang về không?

Câu trả lời của anh như gỡ khúc gỗ nặng đang đè trên ngực tôi:

- Còn đoàn Dân công hỏa tuyến đang đi xe đạp phía sau.

*

Đêm ấy, tôi ngồi co ro bên bếp lửa. Ếm và anh Nhói cũng thức cùng tôi. Ếm ngồi ở giữa, tay trái nắm tay tôi, tay phải nắm lấy tay anh Nhói, run bần bật. Anh Nhói kể những chuyện vui để pha loãng cái sự lo lắng đang tràn lên chộn rộn trong tôi. Đống than đỏ dậy lên mùi sắn nướng thơm điếc mũi nhưng tôi chẳng còn tâm trí nào mà ăn cả. Tôi vẫn chờ đợi. Tôi vẫn ngóng trông. Con đường phía trên im bặt. Anh Thược quên đường chăng? Hay anh Thược có việc bận? Trường hợp xấu nhất mà tôi nghĩ tới, có lẽ, anh Thược cũng bị thương và đang được chữa trị ở một nơi nào đó như tôi?

Tiếng gà rừng è è gọi sáng. Mặt trời chùng chình duềnh lên từ sóng núi lam tuyền phía đông. Ếm đi đong gạo nấu cháo. Chỉ còn lại tôi với anh Nhói, bỗng dưng mặt ai cũng ửng đỏ. Chẳng mấy chốc, ánh nắng đã trải khắp những quả đồi thoai thoải như tưới lên thứ mật ong non. Đúng lúc ấy, tôi nhìn thấy bên rào cây dã quỳ, thấp thoáng xuất hiện một màu áo xanh. Mặc cái chân đau đang mưng mủ sưng húp, tôi tập tễnh chạy ào ra. Anh Nhói chạy theo, đỡ tôi xuống những bậc thang xập xình, ọp ẹp. Bưng cả nồi gạo đang vo dở, ếm cũng chạy theo xuống.

- Cho hỏi chị có phải là Phương?

- Dạ vâng ạ.

- Anh Thược gửi lại cho chị cái này.

Đó là cây ban nhỏ xinh được trồng trong một chiếc cặp lồng đã bị thủng lỗ chỗ dấu đạn.

- Anh Thược đang về sau có phải không, anh?

Người lính trầm ngâm một lát rồi nghẹn ngào:

- Anh ấy, anh ấy đã… hy sinh.

Ôm cây ban nhỏ ấp vào lòng, hai đầu gối tôi quỵ xuống. Ếm già vuốt những sợi tóc mai lòa xòa trên trán tôi, khóc tức tưởi:

- Phà ơi, phà không thương con gái tôi à?

Nước mắt tôi như hóa thạch trong hốc mắt. Tôi nhìn về phía cánh cửa gỗ đang mở toang. “Em cứ yên tâm nghỉ ngơi. Anh và mọi người sẽ trở về đón em. Anh Thược”. Dòng chữ ấy vẫn chưa phai màu. Nhưng anh đã thất hứa với tôi. Khoảnh khắc ấy, hình ảnh đoàn xe thồ chở lương thực trên những cung đường quanh co, uốn khúc ùa về trong ký ức của tôi, cồn cào, thắt nghẹn. Tôi thấy đâu đó trong đoàn quân trùng điệp, anh Thược hiện ra với nụ cười hiền hậu: “Để anh chở giúp Phương một bao tải gạo”.

*

Tôi mang cây ban nhỏ trồng ở góc sân trước hiên nhà mình. Chiếc lá cuối cùng rụng xuống và chỉ còn trơ lại một bộ xương cành mảnh khảnh. Lòng tôi đau nhói. Anh Thược và tôi chưa bao giờ thổ lộ tình cảm với nhau. Nhưng từ ngày anh ấy hy sinh, cánh cửa trái tim tôi đã khóa chặt để nỗi đau cấu cào. Cây ban này là món quà đầu tiên, cũng là cuối cùng của anh Thược mà tôi nhận được. Ngày ngày, tôi lại ra ngồi trước cây ban, nhớ anh Thược. Dì tết tóc cho tôi, buông tiếng thở dài:

- Con tưới nhiều nước mắt lên cây ban, sớm muộn gì nó cũng chết thôi.

- Hay linh hồn anh Thược chưa tìm được đường về quê ạ, dì?

- Con phải lạc quan lên.

Như một giấc ngủ vùi suốt mấy tháng trời, cây ban đột nhiên tỉnh giấc, mọc lên những chiếc lá nho nhỏ rồi cứ thế lớn nhanh như thổi. Hơn sáu mươi năm trôi qua, tóc tôi đã rụng gần hết, cây ban sau mùa thay lá mãi ngan ngát xanh. Mỗi lần mở cửa ngắm cây ban, tôi lại nhớ anh Thược, nhớ người ếm già, nhớ đoàn Dân công hỏa tuyến kiên cường, nhớ Điện Biên Phủ anh hùng một thời khói lửa. Tôi luôn tin rằng, trên đời này, chẳng khoảng cách nào có thể chia rẽ chúng tôi. Họ vẫn luôn ở bên tôi, trong nỗi nhớ đau đáu khôn nguôi, trong tiếng gọi từ một miền ký ức. Phải chăng, vì thế mà tháng Ba đã qua, hoa ban còn thức? Như thấu hiểu lòng tôi, chùm ban lỗi mùa vừa nở sáng nay, lay lay đồng cảm./.

                                                                                                    (Ảnh minh hoạ từ nguồn Internet)