Liên kết, hợp tác phát triển du lịch tỉnh Điện Biên với một số tỉnh của Lào: Tiềm năng và định hướng

Trong khuôn khổ chương trình Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III tại tỉnh Điện Biên, Hội thảo liên kết, phát triển du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào đã diễn ra vào ngày 2/10/2022. Hội thảo đã đánh giá tiềm năng, kết quả, những vấn đề còn hạn chế và giải pháp, định hướng phát triển du lịch các tỉnh vùng biên giới trong thời gian tới, trong đó có tỉnh Điện Biên.

1. Tiềm năng lớn nhưng chưa phát triển tương xứng

Điện Biên là một trong mười tỉnh tiếp giáp với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào với đường biên giới dài 414,712 km, có 01 của khẩu quốc tế Tây Trang (Điện Biên) - Pang Hốc (Phongsaly), 01 cửa khẩu chính Huổi Puốc - Na Son, 01 cửa khẩu phụ Si Pa Phìn - Huổi Lả, có đường giao thông đi các tỉnh Bắc Lào. 

Điện Biên là địa phương được đánh giá là có tiềm năng lớn trong phát triển du lịch. Nói đến Điện Biên là nói đến mảnh đất của lịch sử. Hiện tại, tỉnh Điện Biên có 29 di tích lịch sử được xếp hạng (01 di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, 14 di tích lịch sử quốc gia, 14 di tích lịch cấp tỉnh). Điện Biên là nơi sinh sống của 19 dân tộc anh em, mỗi dân tộc lại lưu giữ nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình, trong số đó có 14 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Với địa hình và cảnh quan thiên nhiên đa dạng, Điện Biên được đánh giá là có nhiều tiềm năng trong phát triển du lịch sinh thái như hồ, rừng, suối khoáng, hang động… Nhiều du khách đến Điện Biên để trải nghiệm du lịch tâm linh với 04 nghĩa trang liệt sĩ cấp quốc gia, các địa điểm văn hóa tâm linh như Đền thờ Liệt sĩ tại chiến trường Điện Biên Phủ, đền Hoàng Công Chất… Riêng đối với nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Điện Biên có lợi thế về đường bộ và tương lai sẽ là đường hàng không với cố đô Luong Prabang vốn là một địa điểm du lịch nổi tiếng của nước bạn.

Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 23 tháng 5 năm 2016 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch tỉnh Điện Biên đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Nghị quyết số 31/ NQ-HĐND của HĐND tỉnh Điện Biên ngày 14/10/2016 thông qua Chương trình phát triển du lịch tỉnh Điện Biên đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 đã xác định nhiệm vụ cần “tăng cường liên kết, hợp tác phát triển du lịch với các tỉnh trong khu vực Tây Bắc, với các vùng trọng điểm phát triển du lịch trong nước, các tỉnh Bắc Lào, Bắc Thái Lan, tỉnh Vân Nam Trung Quốc và các thị trường tiềm năng”. Thực hiện Nghị quyết, tỉnh Điện Biên đang từng bước đầu tư như dự án xây dựng và mở rộng Cảng hàng không Điện Biên, dự án cao tốc Điện Biên - Sơn La… để giải quyết những khó khăn về giao thông trong phát triển du lịch và kêu gọi thu hút nhiều nhà đầu tư lớn có nhiều kinh nghiệm trong kinh doanh du lịch như Sun Group, Vingroup, Flamingo… Trong định hướng hợp tác liên kết phát triển du lịch với Lào, tỉnh Điện Biên phối hợp với các tỉnh Bắc 
Lào tiếp tục có ý kiến với Chính phủ hai nước đầu tư mở rộng một số tuyến đường bộ, xây dựng khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Tây Trang - Pang Hốc, cửa khẩu chính Huổi Puốc - Na Son, các cặp chợ biên giới…

Tuy nhiên, đánh giá về hoạt động du lịch của tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế. Dù đã nỗ lực, số lượng du khách đến Điện Biên có sự gia tăng theo từng năm nhưng chưa ổn định, đóng góp từ du lịch cho ngân sách địa phương và tăng trưởng kinh tế vẫn còn hạn chế, hạ tầng du lịch ít thay đổi, sự liên kết, tính chuyên nghiệp trong phục vụ du lịch chưa cao, sản phẩm du lịch còn đơn điệu…Với du khách Lào, Điện Biên chưa phải là điểm đến hấp dẫn.

2. Định hướng liên kết hợp tác phát triển du lịch

Hội thảo liên kết, phát triển du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào đã gợi mở nhiều vấn đề trong định hướng phát triển du lịch của tỉnh Điện Biên.Nhiều đại diện của các công ty du lịch lớn trong nước đã tham góp ý kiến về phát triển du lịch cho tỉnh sau khi tham gia chương trình Famtrip, khảo sát, trải nghiệm dành cho các hãng lữ hành, cơ quan truyền thông như Vietravel, Fivestar Travel, Ant Travel, Vietourist… Họ đều rất quan tâm đến du lịch vòng tròn khép kín, trong đó Điện Biên là một điểm đến (Chẳng hạn hành trình trọn gói Thành phố Hồ Chí Minh - Viêng Chăn - Luong Prabang - Điện Biên - Thành phố Hồ Chí Minh hoặc ngược lại….). Một thuận lợi lớn đối với Điện Biên là có đường hàng không hiện nay đang khai thác Điện Biên - Thành phố Hồ Chí Minh, Điện Biên - Thành phố Hà Nội. Dự án mở rộng cảng hàng không Điện Biên mở ra tương lai những chuyến bay Điện Biên - Luong Prabang (Lào), Điện Biên - Côn Minh (Trung Quốc), Điện Biên - Chiang Mai (Thái Lan). Chưa kể việc mở rộng, nâng cấp các tuyến đường bộ, đường thủy… là những điều kiện quan trọng để phát triển du lịch. Tuy nhiên, các ý kiến cũng cho rằng cần có sự đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông bởi một trong những xu hướng hiện nay là sự phát triển các loại hình du lịch như du lịch trải nghiệm, caravan (du lịch bằng xe ô tô riêng theo đường bộ)…Để tạo sự thoải mái và hành trình an toàn cho du khách khi tham gia trải nghiệm, khám phá, Điện Biên cần chú trọng đầu tư giao thông nội tỉnh và giao thông liên vùng, tập trung đầu tư, nâng cấp các tuyến quốc lộ, các tuyến nối từ quốc lộ đến các khu, điểm du lịch, tạo điều kiện cho du khách đến các khu, điểm đó một cách thuận tiện. Với du lịch vòng tròn khép kín, mỗi điểm đến là một trải nghiệm mới cho du khách, vì thế chỗ ăn uống và nghỉ ngơi, lưu trú dành cho khách rất quan trọng. Đặc thù địa phương đa dân tộc, đầu tư mở rộng mô hình homestay (làng du lịch cộng đồng mà du khách được trải nghiệm cuộc sống của người dân, ngủ tại nhà dân) sẽ là một hướng đi triển vọng đối với tỉnh Điện Biên.

Thế mạnh của Điện Biên không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là vùng đất giàu bản sắc văn hóa của 19 dân tộc anh em cùng chung sống. Mặc dù đã có nhiều hoạt động bảo tồn, giới thiệu quảng bá những nét đặc sắc của văn hóa các dân tộc thiểu số nhưng chưa biến văn hóa thành một sản phẩm du lịch nổi bật, tạo dấu ấn cho du khách. Sản phẩm du lịch dựa vào tài nguyên văn hóa nhìn chung còn đơn điệu, nghèo nàn, chưa xứng tầm với sự phong phú, đa dạng vốn có của nó. Điện Biên cần có sự đầu tư thích hợp để theo kịp một số loại hình du lịch như du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, du lịch tham quan, du lịch ẩm thực…Đặc biệt, chú trọng đến vấn đề giao thoa văn hóa của hai nước liền kề nhau như một sản phẩm du lịch độc đáo của vùng biên giới. Định hướng phát triển các khu kinh tế cửa khẩu, các cặp chợ biên giới… là tạo điều kiện giới thiệu các sản phẩm du lịch có sự giao thoa văn hóa của hai nước Việt Nam, Lào. Như đánh giá của các chuyên gia về du lịch, giữa tỉnh Điện Biên và các tỉnh Bắc Lào, văn hóa tộc người vừa có nét tương đồng vừa có sự khác biệt. Sản phẩm du lịch cần chú trọng điều này để đem lại những trải nghiệm mới mẻ cho du khách khi đến vùng biên giới phía Tây Bắc của Tổ quốc.

Cũng như tất cả các địa phương vùng biên giới khác, phát triển du lịch ở Điện Biên cần gắn với vấn đề an ninh - quốc phòng nên vấn đề xuất nhập cảnh cũng cần được chú ý. Tại Hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng quy trình kiểm tra, kiểm soát của ở các cửa khẩu giữa hai nước chưa khoa học, thống nhất và mất nhiều thời gian. Giải pháp cho vấn đề này chính là quản lí hải quan thông minh, thúc đẩy chuyển đổi số trong các khâu của quá trình xuất nhập cảnh và có sự thống nhất giữa các đơn vị, ban ngành có liên quan. Cả hai nước cần nghiên cứu, thống nhất để làm sao vừa đảm bảo an ninh quốc phòng nhưng đồng thời cũng tạo sự thoải mái, thuận tiện cho du khách khi đi đến những khu vực biên giới. Theo đánh giá của Tổng cục Du Lịch Việt Nam: “Đặc biệt, ở các cửa khẩu không có khu vực đóng hộ chiếu riêng cho khách đoàn”. Đây là bất cập gây nhiều khó khăn cho các công ty du lịch lữ hành muốn phát triển thị trường ở đây.

Một vấn đề quan trọng của phát triển du lịch chính là nguồn nhân lực. Một trong những khó khăn đối với việc phát triển du lịch tỉnh nhà là vấn đề nguồn nhân lực phục vụ cho các hoạt động du lịch. Hiện nay, đội ngũ nhân lực phục vụ cho các dịch vụ du lịch ở Điện Biên còn thiếu và còn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc này, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Ông  Lương Duy Doanh - Giám đốc Fivestar Travel đã đề xuất: “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ hướng dẫn viên, nhân viên phục vụ tiếng Lào - Việt về ngoại ngữ, lễ nghi, văn hóa Lào - Việt; Hướng dẫn viên có trình độ và có kinh nghiệm, nhân viên phục vụ tại các cơ sở kinh doanh du lịch - dịch vụ, các khu, điểm du lịch giáp ranh biên giới. Ðẩy mạnh giáo dục cộng đồng cho người dân tại các điểm du lịch, tăng cường nhận thức của người dân đối với lợi ích của phát triển du lịch và bảo vệ tài nguyên du lịch của địa phương gắn với bảo vệ an ninh, chủ quyền quốc gia”. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại địa phương là một giải pháp phù hợp với chúng ta với  lợi thế của một tỉnh biên giới, việc trao đổi hợp tác đào tạo trong phát triển nguồn nhân lực cho ngành du lịch sẽ rất thuận lợi. Về ngôn ngữ, tiếng Lào và tiếng Thái của dân tộc Thái ở tỉnh Điện Biên có rất nhiều nét tương đồng, khả năng thông hiểu nhanh và thuận lợi.

Xúc tiến, quảng bá du lịch để giới thiệu vẻ đẹp thiên nhiên, con người của Điện Biên cần được chú trọng phát triển dưới nhiều hình thức đa dạng và phong phú. Hội văn học nghệ thuật tỉnh Điện Biên cũng có thể góp sức để du lịch Điện Biên cất cánh. Những tác phẩm nghệ thuật như nhiếp ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, văn thơ… có giá trị về Điện Biên cần được khích lệ sáng tác, giới thiệu rộng rãi đến người đọc, người xem để họ biết đến và mong muốn được trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa, lịch sử… nơi mảnh đất cực Tây của Tổ quốc. 

 Muốn du khách hài lòng với các dịch vụ du lịch, Điện Biên còn nhiều việc phải làm để nâng tầm giá trị, cần có những giải pháp đột phá để thu hút đầu tư, phát triển du lịch để thực hiện mục tiêu như Nghị quyết đã nêu “phấn đấu đến năm 2025 đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, phát triển bền vững, có tính chuyên nghiệp với hệ thống cơ sở vật chất tương đối đồng bộ, sản phẩm du lịch có chất lượng cao, đậm bản sắc văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên; góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, làm động lực thúc đẩy phát triển các ngành, lĩnh vực khác, tạo nền tảng đưa Điện Biên trở thành một trong những trung tâm du lịch hấp dẫn của khu vực Tây Bắc và cả nước”. 

Để biến mục tiêu này thành hiện thực, rất cần sự đồng lòng, chung sức của các cấp chính quyền địa phương và nhân dân. Với đặc thù của một tỉnh giáp biên, vấn đề hợp tác, liên kết để cùng phát triển là xu hướng tất yếu trong thời đại hội nhập toàn cầu.

Ba ngày tổ chức Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III tại tỉnh Điện Biên đã khép lại. Có rất nhiều cảm xúc của cả ta và bạn trong những ngày này. Để tình hữu nghị Việt - Lào “mãi mãi xanh tươi - đời đời bền vững”, không chỉ có niềm tự hào về truyền thống tốt đẹp giữa hai nước trong quá khứ, có niềm vui của cuộc gặp gỡ ngày hôm nay mà cần có cả sự suy nghĩ, chung tay cùng nhau phát triển trong tương lai, trong đó có sự liên kết, phát triển du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào. Với tiềm năng du lịch lớn, Điện Biên sẽ là một điểm đến hấp dẫn không chỉ đối với du khách trong nước mà cả quốc tế (trong đó có du khách Lào) trong hành trình khám phá vẻ đẹp của mảnh đất và con người vùng biên cương Tây Bắc.

                                                                                                                                                                                                                                                                                             Nguyễn Thị Thu Thủy