Tập truyện ngắn "Điều chưa kịp nói" của tác giả trẻ Giác(Nguyễn Việt Hà)

Tuổi trẻ, loay hoay giữa lạc mất và tìm thấy

(Đọc: Điều chưa kịp nói của Giác, NXB Trẻ 2019)

Nguyễn Ngọc Hà

Điều chưa kịp nói, tập truyện ngắn của Giác với vỏn vẹn 10 truyện, với tựa truyện cũng ngắn không kém. Đó là những wordporn(một thuật ngữ ám chỉ các từ ngữ cổ, ít được dùng đến hoặc khó giải thích trong ngôn ngữ các nước trên thế giới), cấu trúc đơn giản nhưng mang nghĩa rộng hơn rất nhiều những gì con chữ trên mặt biểu hiện của nó. Với giọng văn chậm rãi, ngắn gọn và có phần lạnh lùng, Giác kể về câu chuyện của những người trẻ với đủ các cảm thức cô đơn, lạc lõng, khát khao tình yêu và can đảm dấn thân.

Họ loay hoay, nói không nhiều, không quá nhiều ý muốn bộc lộ bản thân với người khác, song tầm vóc tâm hồn của họ vượt quá tất cả những gì họ thể hiện bên ngoài. Đó là một thế hệ trẻ ưa trôi dạt, ưa dấn thân, song cũng rất nhạy cảm và dễ dàng chấp nhận những điều xảy đến. Họ có thể gặp gỡ và kết bạn với rất đơn giản, không vòng vo, song cũng sẵn sàng chia xa nhau khi tự họ thấy đã đến lúc. Một cuộc gặp mặt có thể xảy ra rất thường tình thế này: Hai người gặp nhau trên một chuyến tàu, hoàn toàn xa lạ, chẳng sẵn một tiếng nói chung. Họ dễ mở lòng với một người mới gặp mà chẳng buồn tự vệ. Câu nói bật ra rất tự nhiên: “Chúng ta phải ngồi thêm vài tiếng nữa. Cho tôi mượn vai của anh một chút.”(truyện ngắn Renmandacy) và thế là họ xích lại gần nhau, để lại cách thức liên lạc, rồi khi tàu dừng thì họ lại đi. Mọi chuyện sau đó sẽ diễn ra theo cách mà cuộc đời dẫn dắt họ. Họ chủ động, đồng thời cũng bị động trước thời gian và những điều vô thường xoay vần trong cuộc sống.

Những kết nối giữa người và người được đơn giản hóa, đôi khi, thậm chí là phi lí. Những lần gặp mặt rất tình cờ, một liên lạc nào đó qua không gian mạng rộng lớn. Không có gì ràng buộc nổi một người trẻ khi họ đã muốn đi. Giác đã cho ta thấy rõ điều ấy: Dù đôi khi, chính sự ra đi đã tạo nên sự lụi tàn của một tình yêu đã từng rất ấm áp. Bất cứ trang viết nào của Giác cũng ẩn chứa những tình yêu đang chực nảy mầm. Người trẻ tuổi rất nhạy cảm và cũng khát khao tình yêu. Họ can đảm dấn thân và cũng dễ tan vỡ. Tác giả chỉ ra một nghịch lí rất hiển nhiên nhưng ít khi được làm rõ: Người ta chỉ hay phòng bị và e ngại với những gì đã chớm quen thuộc. Còn những gì hãy còn xa lạ thì lại rất dễ bày tỏ, bởi khi ấy họ chưa biết gì về ta và ta cũng chẳng biết họ là ai.

Tình yêu và sự chia ly là hai chủ đề chính xuyên suốt cả tập truyện, đôi khi có cả những dự cảm về cái chết. Song những người trẻ trong Điều chưa kịp nói không chỉ loay hoay lạc lối giữa hai khía cạnh chính nói trên, họ có cả những đổ vỡ về khát vọng trong cuộc sống. Trong truyện ngắn Saudade, ta thấy một nhà văn vô danh bị từ chối không biết bao nhiêu bản thảo trong cuộc đời cầm bút của mình, nhưng anh vẫn ôm chí lớn tìm dịch giả để chuyển ngữ sách sang tiếng Anh với một niềm hi vọng về sự thành hình của một cuốn sách được đón nhận. Nhà văn và người dịch giả đã yêu nhau, song tình yêu không đủ để dập tắt khát vọng đã cháy suốt bao năm. Điều kéo họ lại gần và thấu cảm nhau lại dần tách họ ra xa. Nhà văn để tuột mất tình yêu của mình và từ đó anh tiếp tục cô đơn. Thời gian cứ trôi qua, anh cảm nhận khát vọng đã từng rất to lớn trong lồng ngực từ từ lụi tàn. Đó là sự bế tắc mà tôi nghĩ bất cứ người trẻ nào cũng rất dễ đồng cảm: Chúng ta đứng trước một cuộc sống rộng lớn với nhiều lựa chọn. Ta khó có thể cân bằng những gì mình yêu và những gì mình muốn. Ta tìm thấy rồi ta lại lạc lối, và rồi ta lại tìm thấy bằng cách này hoặc cách khác. Đây là một vòng lặp cuộc sống, dù nó không xảy ra theo kiểu quá tuần hoàn với cùng một sự việc, cùng một đối tượng, nhưng cũng chính những ngã rẽ ấy khiến lòng ta rộng mở và bao dung hơn với cuộc đời. 

Cái tôi cá nhân đặc biệt được tô đậm qua ngôi kể thứ nhất, thậm chí là cái tôi vị kỉ. Mỗi cá nhân đều được trao quyền tự do, song có đôi khi họ lại tự do vượt thoát tất cả những ràng buộc hoặc tình cảm mà chính họ là một phần của sự vun đắp. Người đọc không thể hi vọng một cái kết viên mãn trong những câu chuyện của Giác, nó nằm ở quyết định ra đi của mỗi nhân vật và thậm chí đôi khi là cả bằng định mệnh. Bởi vậy, khi đọc Điều chưa kịp nói, bạn đọc có thể cảm thấy khó hiểu, thậm chí khó chịu, tại sao một tình yêu lại dễ dàng đổ vỡ đến thế? Tại sao họ dễ dàng để lạc mất nhau?

Đó là một thế hệ trẻ ưa dấn thân, khát khao giao cảm, sẵn sàng giao cảm. Mười truyện ngắn khác nhau với những cuộc đời khác nhau, tình huống truyện độc đáo và không lặp lại vậy nên rất khó để tóm tắt hay kể lại một cách toàn diện Điều chưa kịp nói bằng một bài viết. Nhưng tôi nghĩ có thể dùng tựa sách làm dòng tóm tắt chung duy nhất cho tất cả nội dung bên trong, bởi cảm thức tiếc nuối và ẩn ức về những gì sâu trong nội tâm con người chưa có cơ hội thổ lộ thì đã bị hiện thực cuộc sống bỏ qua. Giác không phải một tác giả lâu năm hay có quá nhiều kinh nghiệm tuổi đời, song những câu chuyện được kể lại rất dễ mang lại cảm xúc cho người đọc trên mọi khía cạnh. Có thể coi cuốn sách như một phần vụn vỡ thầm kín của tuổi trẻ. Hành trình tìm kiếm trên chuyến tàu của những người trẻ, loay hoay giữa lạc mất và tìm thấy. Nhưng sau tất cả, dù muốn hay không, chúng ta vẫn phải bước tiếp. Ngoài kia còn bao nhiêu người trẻ đang loay hoay giữa lạc mất và tìm thấy./.

N.G.H