Sáng ngày 27/2/2023, tại phòng họp số 2A, Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên đã tổ chức trực tuyến Hội thảo khoa học cấp quốc gia: 80 năm Đề cương văn hóa Việt Nam (1943 -2023), khởi nguồn và động lực phát triển.
Thực hiện chương trình, kế hoạch công tác năm 2022, ngày 8-9/10/2022, tại Trung tâm chính trị huyện Điên Biên, Hội Văn học Nghệ thuật huyện Điện Biên đã tổ chức lớp Bồi dưỡng nghiệp vụ sáng tác văn học nghệ thuật năm 2022.
Tuần thứ hai không thấy. Mọi người nhà nào về nhà nấy. Đành mất tích. Lần này hết hy vọng, bà nhìn ra biển mù sương, gào thét... Những ngày từ hòn Khói ra đi, dài nhất cũng chỉ mươi ngày, giông tố gẫy buồm gẫy lái, Mỹ cũng mò được về nhà, về với dân đảo A Tu La. Người ngoại quốc đặt tên là vậy thì mọi người gọi là vậy. Ai ngờ đâu giông tố bão bùng Mỹ trôi dạt vào hòn đảo hoang vắng, tưởng như con người chưa bao giờ đặt chân tới. Đảo không tên, mỗi người gọi mỗi kiểu khác nhau. Đảo không đông người, nhưng họ đã sinh sống ở đây rất lâu. Đảo như tách khỏi trái đất, sống biệt lập hoang dã. Đảo là sự hỗn tạp giữa các tộc người, các màu da. Sau hai tháng từ ngày liệt vào mất tích, trời nhá nhem một chiếc thuyền buồm lượn lờ bên ngoài rồi cập bờ vào đảo A Tu La. Và rồi quay mũi đi trong trăng bàng bạc mờ ảo. Mỹ đã về nhà, về A Tu La, thế là Mỹ còn sống quay lại hòn đảo thưa thớt, mù sương. Trận bão hiếm thấy, tưởng sinh mạng của Mỹ không qua tử thần. Mỹ đang nửa nổi nửa chìm, sóng đánh dạt vào đảo và được một người nào đó kéo lên, dốc ngước chân rồi chạy mấy vòng trên bãi biển. Nước oằng oặc túa ra, dần dần Mỹ thở được, động đậy được. Được ba ngày, Mỹ bảo người ấy đưa trở lại A Tu La. Người ấy bảo xa lắm, không biết phương nào mà về. Ở lại đây thôi. Quả thực Mỹ cũng chẳng biết nơi này là đâu, nhìn bốn phía chỉ thấy trời nước mênh mông. Mỹ không biết tiếng, ra hiệu gật đầu. Một tuần lì trên đảo, lạ lẫm, tiếng tăm không biết. Ngày ngày chui ra chui vào túp lều, xung quanh thưng bằng những cây dừa, bổ ba bổ tư. Mái lợp cũng lá cọ, lá dừa không khác nhà ở A Tu La mấy. Hôm nào cũng vậy, người ấy giao cá xong mới về đã là mười giờ đêm, vội vàng lùa mấy bát cơm vào họng rồi đi ngủ. Vào một hôm người ấy ra hiệu bảo: Em lấy anh, sẽ làm vợ anh. Mỹ không trả lời ngay, nghĩ lát rồi lắc đầu. Người ấy tưởng là gật, rồi xích lại ôm trầm. Ngọn đèn cháy bằng mỡ, nhỏ dần. Hai người lại như hôm nào, chìm vào bóng đêm. Cái ngày Mỹ tắt máu, người xanh xao gầy rạc, thấy vậy người ấy lo cho Mỹ. Rồi người ấy hỏi thăm, đi thử và rồi gần ba tháng người ấy đưa Mỹ về với mẹ, về A Tu La. Về A Tu La, mẹ xót thương vì thấy con gái quá gầy còm, ốm yếu. Mới đầu ngỡ là sóng cả, gió to mệt nhọc, nhưng chỉ sau một tuần không cần hỏi ai cứu mày, nam hay nữ, mẹ cũng đoán ra. Tưởng mẹ chửi rủa, đánh đập. Không, mẹ rất thương Mỹ. Mẹ kể những gian truân của Mỹ cho bố trên bàn thờ nghe. Mẹ kể quá thảm thiết, khiến Mỹ tưởng bố còn sống. Sau mỗi lần kể, mẹ lại lấy khăn lau nước mắt, làm Mỹ càng thương mẹ, nhớ bố nhiều hơn. Mỹ là đứa con của biển, sinh ra từ đảo A Tu La nhưng chưa một lần thấy mặt bố. Những ngày tháng gần sinh nở, người ấy đến. Ba lần, lần nào cũng là tối khuya, chẳng biết mặt mũi người ấy rõ ràng, chỉ thấy người ấy nói ngọng ngọng, chỉ trỏ ra hiệu. Mẹ cũng thương người ấy. Lần cuối cùng người ấy đến lúc sắp sinh. Người ấy dúi vào túi Mỹ một bọc tiền và hai mươi cây vàng, ra hiệu chào mẹ. Ôm hôn Mỹ, sờ sờ, xoa xoa đứa con trong bụng mẹ nó. Mỹ không cầm nổi nước mắt bật thành tiếng: “Anh ở lại với mẹ con em”. Người ấy trân trân nhìn và nói ngọng níu ngọng nó: “Yển tẩm, ăng sẻ quay bề vọi ẻng” (Yên tâm đi anh sẽ quay về với em). Ngày trở dạ đau quắn quại. Mỹ mong người ấy về nhưng không thấy. Mẹ tự xoay sở trong ngày Mỹ vượt cạn. Con ra đời còn đỏ hỏn, nhưng cặp mắt khác thường, xanh nâu, tóc hoe vàng không giống tý nào người Việt. Nhìn con càng nhớ, càng giận, càng thương người ấy. Nhưng nghĩ cho cùng, Mỹ cũng quá đoảng, bao ngày tháng bên nhau, đã đẻ con với nhau, nhưng chưa một lần hỏi anh tên gì, là người ở đâu. Mỹ bật khóc, nấc lên ả ơi bằng tiếng Việt. Kì quá, sao không gọi chính tên tôi, mà lại gọi tôi là người con của đảo. Mỹ tủi. Mẹ cũng tủi, thành ra mặc cảm ít thân mật với người trên A Tu La. Cả đời mẹ gần như khép kín. Ngày tháng trôi qua, con lớn dần, dần dần cũng biết thêm đời mẹ. Vẫn là sóng, theo sóng. Mẹ là người đất Mũi, từ thời ông Diệm lên cầm quyền, đất Mũi đã phát triển, chợ búa ngày đêm sầm uất, thương lái khá đông họ cất đổ cá từ các đảo đổ về. Mười ba tuổi mẹ đã biết xàng xẩy, ngày đủ hai bữa, và còn có cả vốn liếng dôi dư. Mẹ theo tầu vượt qua hòn Khói, đến đảo A Tu La, cất tận gốc, bán tận ngọn, lãi lớn hơn. Rồi mẹ đi với một ông người Tầu, gốc Đức, đến khi ông qua đời, Mỹ chưa biết mặt. Mẹ từ khi lấy ông ấy, ông ấy chiều mẹ lắm. Năm mười năm tuổi, mẹ đã sinh ra Mỹ, được sáu tháng, thì ông ấy qua đời. Mỹ là đứa con của mẹ đất Mũi, đầu tiên trên đảo, vì thế người ta hay gọi Mỹ là người con của đảo. Mỹ được ba tuổi mẹ làm bạn với người khác. Mỹ cũng chưa biết tên người ấy, nhưng mang máng là HanhxTút gì ấy, khó gọi lắm. Dượng là người ở thành Séc ni(Úc), chỉ biết vẻn vẹn thế thôi. Vì dượng chỉ xuất hiện vào những lúc khuya khoắt, sáng còn nhọ mặt đã nhổ neo, chẳng lúc nào thực sự sáng sủa để nhận diện. Mẹ nhớ dai lắm. Mẹ cứ bảo đời Mỹ là tấm thảm phô tô lại, tấm thảm nhầu nhĩ của mẹ. Tấm thảm của mẹ lỗi như thế nào, thì thảm của con lỗi như thế. Có sự bù trừ. Mẹ được chiều chuộng lắm. Con riêng của mẹ được thơm lây. Những ngày nghỉ, dượng chuẩn bị rất kĩ lưỡng cho chuyến đi kì thú. Một chiếc gối đôi, đệm đôi, màn đôi, cho bố mẹ. Một gối con, đệm con, màn con, cho con. Tất cả xếp lại, đắt lên vai dượng, nặng thế nhưng dượng vẫn cười: "Hảo hảo" nhẹ thôi mà, và dắt tay mẹ xuông thuyền trong khi đó Mỹ cứ lon ton đi chẳng sao. Mọi thủ tục đầy đủ, dượng nhổ neo. Mặt trời từ biển lên cao dần, cảnh hoàng hôn thú vị lắm, như bức tranh của họa sĩ tài ba. Trong thuyền trở nên ấm ạp hơn. Dượng điều khiển lái, điều khiển buồm. Mẹ ngồi cạnh, hai người nói chuyện với nhau bằng tiếng Việt, có vẻ thích thú lắm, vì mẹ thinh thoảng lại phá lên cười. Tiếng vang cả vùng biển. Gió biển nhè nhẹ đưa con thuyền của dượng, qua eo nhỏ, rồi men theo đảo nhỏ. Hòn đảo này, trước Mỹ trôi dạt vào rồi được người đàn ông nước ngoài cứu sống, sau ông ấy lấy làm vợ. Ông neo chặt thuyền, dẫn hai mẹ con đi sâu vào trong đảo hoang sơ. Mãi sau này mới biết, hòn đảo Mỹ dạt vào, con người đã cứu Mỹ qua bàn tay tử thần. Người vác ngược chạy mấy vòng trên cát, sau này là chồng Mỹ, chẳng biết bây giờ ở đâu, còn sống hay đã chết, Mỹ vẫn quý trọng, mà không dám đi bước nữa. Đứa con nhiều lúc hỏi bố đâu, Mỹ cứ vòng vèo quanh co mãi và đến lúc bạo miệng nói liều. Bố con không còn nữa, bị thần biển cướp đi rồi. Mỹ vô tình đã ấn vào lòng con, nỗi đau tắc nghẽn. Thế mẹ vần bảo, mẹ là người của biển, của đảo, mà biển đảo lại không nể sao, lại cướp mất chồng của mẹ, bố của con. Không trả lời được chỉ kéo con vào lòng, nước mắt vòng quanh qua gò mạ. Nghĩ thương người ấy quá. Thật quá lãng mạn, Mẹ và dượng không nghỉ ở bản Mỹ dạt vào, mà neo thuyền ngay cạnh. Dưới ánh trăng thu của miền vĩ độ thấp, của miền xích đạo, mẹ, dượng chuẩn bị cho bữa cơm tối, mà thịnh soạn như bữa tiệc. Nào là tôm đại dương, cá mực cá hỗì xứ lạnh, nai, đà điểu. Tất cả đều là đồ nướng thơm nức góc trời khuya. Mẹ, dượng vừa nướng vừa kể chuyện. Ánh than bập bùng sáng rực. Mặt mẹ ửng hồng, trông còn quá trẻ, quá kiêu sa. Còn Mỹ, Mỹ vẫn nằm ôm ấp, lúc thì búp bê lúc thì gấu bông. Mồm tóp tép thịt nai thơm phức. Bây giờ lớn nghĩ mẹ, dượng sao mà hạnh phúc thế, lãng mạn thế. Nhiều khi trạnh lòng bó gối khóc thầm. Mỹ thương người ấy. Đêm đã về khuya. Mẹ, dượng một khoang thuyền. Mỹ một khoang, cả ba đều chìm sâu vào trong đêm. Sóng vỗ nhẹ mạn thuyền, thay cho tiếng ầu ơi bên cánh võng thủa nào. Nằm dưới khoang thuyền nghe gà trên đảo báo sáng, mãi tám giờ sáng mặt trời chiếu vào đầy ắp khoang, mẹ và dượng mới dậy. Sau bữa sáng nhẹ nhàng, thuyền nhổ neo. Tưởng dượng quay về A Tu La, nhưng không, thuyền cứ dập dềnh lênh đênh trên biển cả, hướng về nơi chân trời xa lắc xa lơ. Bây giờ đã lớn, Mỹ vẫn chưa hình dung ra nổi. Thật lãng tử, phiêu du. Hai ngày một đêm lênh đênh, đưa Mỹ cập bến Séc ni. Dượng và mẹ cứ đi, Mỹ như quả bóng, khẽ bồng bềnh theo nhịp sóng êm du. Đến Séc ni, neo lại. Ba người, sau mấy ngày lênh đênh, mới đặt chân lên đất liền. Sau những ngày kì thú ấy quay lại A Tu La, Mỹ và mẹ cứ giữ mãi những kí ức ở Séc ni cho đến ngày nay. Thật khó hiểu. Thành phố cảng đẹp như Séc ni, sầm uất như Séc ni, mà dượng lại là ngư dân định cư bền chặt, cắm sâu gốc rễ ở A Tu La này. Thì ra ở Séc ni dượng chán, phải rời khỏi nơi phồn vinh ấy. Vì dượng thất tình với một cô gái xinh đẹp. Kì lắm, dượng coi đó là chấm dứt cả cuộc đời, định không bao giờ có mối tình vớí bất kì cô gái nào nữa. Không hiểu sao, dượng, mẹ lại gặp nhau, ở chốn hàng họ, chợ búa. Giữa một thương nhân tuổi đương thì và người đàn ông đã lớn tuổi. Và hai người đã định cư tại biển cá A Tu La. Mẹ, dượng đã sinh ra em gái, tên Mị khi ấy Mỹ mới sáu tuổi. Từ khi có em bé, Mỹ chẳng muốn đi đâu, lúc nào cũng muốn kè kè bên mẹ, bên em. Mỹ sáu tuổi nhưng lúc nào cũng tỏ ra cô bé nhanh nhẹn. Mỹ đã tự nguyện làm tay sai của mẹ. Mẹ là người con gái xinh đẹp từ nhỏ, nên cả hai chồng, đều được quý mến, chiều chuộng. Nhưng kì lắm, cả hai dượng chỉ xuất hiện ở A Tu La từ nhọ mặt tối, đến khi còn nhọ mặt sáng là mũ áo ra đi. Thành ra cả hai đời chồng, mẹ mang tiếng là kể thậm thụt, thiếu minh bạch, vì người ta cứ phải rành rọt tổ chức cưới xin, hôn lễ, còn có đăng kí hay không họ chẳng quan tâm đến. Công việc của mẹ, từ khi mẹ tôi sinh Mị, mẹ ở nhà đặc trách trông nom, chăm sóc hai đứa, chăm sóc sắc đẹp để đón dượng, khi mỗi tháng dượng về dăm bẩy lần. Còn dượng, tất cả thì giờ giành cho việc kiếm tiền. Nhìn thấy dượng, Mỹ thương dượng lắm. Mẹ hiền dịu, không có tướng “khắc phu” thế nhưng chẳng biết từ đâu, cứ đổ ập xuống đầu mẹ. Sinh nghề, tử nghiệp. Từ đất Mũi trở về ATu La, ngang đường giông tố ập tới, thuyền đi đằng thuyền, người đi đằng người. Thấy tin, lực lượng cứu hộ đến nhưng dượng đã vĩnh viễn về với biển. Khi ấy mẹ bước sang tuổi bốn chín. Được tin ấy mẹ sốc, sức khỏe sa sút. Thế rồi trời đất vần xoay, ba mẹ con và cháu ngoại lại qua đảo hòn Khói, hòn Khoai, lòng vòng về đất Mũi. Lần thứ ba mẹ đặt chân lên đất liền. Sẵn vốn liếng của mẹ, Mỹ và em lao vào thương trường, đầy nghiệt ngã nơi đất Mũi. Sau hơn mười năm thương trường, mẹ thành một thương gia lớn. Tiếng súng giữa hai miền Nam, Bắc kết thúc nhưng hệ lụy để lại không tính nổi. Một ngày trên đường từ Cần Thơ về, ngang đường xe dừng lại. Mẹ xuống xe, vào một quán nhỏ, mẹ não nùng nhìn một người cụt chân, dựa chiếc lạng bên chân còn lại. Mẹ nhìn người đàn ông, gầy xanh, mắt sâu như biển. Mẹ đi gần đến ông hỏi chuyện. Câu chuyện qua lại và mẹ hỏi tên. Người cụt chân dừng lại không kể nữa, vì thấy xúc động nghẹn ngào, không nói được. Nước mắt chảy theo nếp nhăn xuống cằm. Mẹ đang chăm chú, tự nhiên thấy người lao đao như bị tụt huyết áp. Mẹ khụy xuống ôm chiếc chân còn lại của người đàn ông cụt, khóc nức. Ông đi về với tôi. Tôi trả lại con Mỹ cho ông./. H.C.M
